Aha erlebnis

Kent u het boek "Atlas Shrugged" van de Amerikaans-Russische schrijfster Ayn Rand? Ik heb het op aanraden van de krant De Tijd in huis gehaald en in één ruk uitgelezen. Kort samengevat vertelt Rand het verhaal van een samenleving die op apengapen ligt omdat haar meest productieve burgers weigeren nog langer uitgebuit te worden. Zo protesteren tal van "ondernemende mensen" in het boek tegen de groeiende bemoeizucht van de overheid. Die creeërt alsmaar meer regeltjes die op hun beurt tot nieuwe problemen leiden waar dan weer andere regeltjes voor nodig zijn. Een vicieuze cirkel. Dus trekken ze zich terug uit de samenleving om elders opnieuw te beginnen. De gevolgen laten zich raden; in hun afwezigheid gaat de economische motor sputteren, staat de maatschappij al snel aan een sociale afgrond en gaat de overheid door de knieën...

"Big Government", in de States hebben ze er altijd al een broertje aan dood gehad. Kijk maar naar wat president Obama vorig jaar overkwam tijdens zijn verkiezingscampagne. Toen hij op een bepaald punt het etiket "socialist" opgekleefd kreeg - in de VS synoniem voor Big Governement - spaarde zijn campagneteam kosten noch moeite om dat zo snel mogelijk te weerleggen. Met succes, al komt het vandaag - in het licht van zijn hervormingsplannen voor de gezondheidszorg - opnieuw bovendrijven.

Europeanen kunnen dat nauwelijks vatten. Wij hebben Big Government niet alleen uitgevonden, we zijn het in de huidige crisisklimaat aan het perfectioneren. Wereldwijd versterken overheden via allerlei nieuwe regeltjes en subsidies hun greep op de maatschappij en de economie. Vol goede bedoelingen engageren ze zich om bedrijven te redden in de hoop zo de werkgelegenheid op peil te houden. Maar helaas investeren ze niet altijd even doordacht en speelt al te vaak de winst op kortetermijn een belangrijke rol. Resultaat: een groot deel van de meer ondernemende burgers voelt zich tekort gedaan. Sommigen ervaren het zelfs als oneerlijke concurrentie, waarbij zij afgestraft worden omdat ze op eigen houtje het hoofd boven water kunnen houden.

Wat ons land betreft, is het voor veel ondernemers blijkbaar welletjes geweest. Ik hoor hen steeds vaker plannen maken om naar het buitenland te verkassen en daar opnieuw te beginnen. Dat maakt het doemscenario uit Atlas Shrugged, voor het eerst gedrukt in 1957, opnieuw brandend actueel.

Als onze ondernemers doorzetten met hun plannen, zal onze samenleving economisch al snel aan bloedarmoede leiden. Hun zin voor initiatief, creativiteit en ondernemerschap, zijn de motor van onze economie. Zonder, crisis of geen crisis, raakt onze samenleving geen meter verder. De zomervakantie zit erop. Benieuwd wat het najaar brengt. Hoe dan ook: Let's hope for the best and prepare for the worst.

[Deze bijdrage verscheen eerder in De Tijd en op het blog van CVWarehouse]