'De heilzaamheid van coaching'

Je leest in sommige bladen dat 30% van top- en middenmanagement een persoonlijke coach hebben. Die coach kan een heel belangrijke rol spelen in het functioneren én in het leven van die mensen. Hun toegevoegde waarde kan op verschillende vlakken liggen: een luisterend oor zijn, weerwerk bieden, sparring partner zijn, vertrouweling, therapeut, corrigerende factor, uitdager, geestverbreder. Het probleem is dat iedereen zich coach kan noemen, en dat er op die manier wel schade kan aangericht worden. In het boek Succes is ook niet alles. Verder met provocatief coachen van het duo Jeffrey Wijnberg en Jaap Hollander vind je tal voorbeelden van hoe cliënten aangepakt moeten worden. Oordeel zelf of dit een heilzame aanpak zou kunnen zijn.

Cliënte (vrouw van 54): Ik voel me de laatste tijd zo mat.

Coach:: Ja, waar kun je nog blij van worden als de toekomst achter je ligt.

Cliënte: Wat?

Coach: Ja, je bent toch al bijna 70!

Cliënte: Ho, ho, 54 is al meer dan genoeg.

Coach: Ok, richting 80 dan.

Cliënte: Ik ben echt nog niet dementerend hoor.

Coach (zucht): Nee, nog niet, maar je hebt toch al gemerkt dat de tijd sneller gaat als je ouder bent, of niet?

Cliënte: Ja, dat zeker...

Coach: Nou, dan ben je dement voordat je tot tien kunt tellen.

Cliënte: Ja, alleen, ik begrijp die matheid niet.

Coach: Nee, misschien dat je er nu over kan nadenken en dan mag je al bij zijn dat je daar überhaupt over kan nadenken; ik bedoel, over een paar jaartjes moet je onder de scan bij de hersenchirurg om te kijken of er nog hersencellen over zijn waarmee je kunt denken...En als je de uitslag krijgt, moet je maar afwachten of je begrijpt wat hij je uitlegt.

Cliënte: Wat je bedoeling is, weet ik niet, maar hier word ik niet vrolijker van.

Coach: Nee, ouder worden is ook geen vrolijke aangelegenheid: dementie, kwaaltjes, matheid, ziekte, dood en toenemende overbodigheid...Is er nog iemand die je nodig heeft?

Cliënte: Hoezo?

Coach: Gewoon even checken.

Cliënte: Ja, mijn kleinkinderen komen steeds vaker logeren.

Coach: Ja, geweldig hoe kinderen ontdekken dat hun ouders de perfecte parkeerplaats zijn voor hun eigen kinderen; niets is zo handig als een beschikbare oma om dan zelf even de bloemetjes buiten te zetten. Ben je dan blij als de kinderen en kleinkinderen komen?

Cliënte: Ja, dat wel.

Coach: Mooi, dat je ze nu nog herkent, straks weet je hun namen gewoon niet meer als je met je rollator rondsjokt.

Cliënte: Begin je weer?

Coach: Ja, ik stel me voor hoe alles gaat als je in een verpleeghuis bent opgenomen, dan.....

Hollanders, denk je dan. En daar wordt geld mee verdiend.

Ik heb ooit een klant gehad wiens bureau bezaaid lag met diarreeremmende pillen en na 15 minuten heb ik zijn geweeklaag onderbroken en hem aangeraden zijn job op te geven, zijn BMW 7 in de bedrijfsgarage te laten staan, naar huis te gaan, zijn vouw en kinderen te omhelzen en een bloemenwinkel te openen. Of een frituur. Je leven terug in handen nemen is meer dan een pleister op een houten been. Get a life before it is too late.

De meest heilzame coaching die ik ooit gekregen heb, was deze: ik moest een zeer moeilijk consultingproject uitwerken en opleveren en ik vreesde echt dat ik het niet aankon. Ik ging naar mijn toenmalige baas, een nogal directe Hollander. Ik wilde hem deelgenoot maken van mijn probleem en hem vragen de zaak over te nemen. Een wat slinkse poging tot 'upward delegating', dat geef ik toe. Het gesprek ging ongeveer als volgt:

'Douwe, ik zie het niet zitten om dat project voor NewCo te doen.'

'Hoe bedoel je, Jan.'

'Het is te moeilijk, en te zwaar; er zitten te veel risico's aan vast voor ons.'

'Ach zo. Stel dat je het project in de soep draait, Jan, wat gebeurt er dan?'

'Ja, dan is die klant heel ontevreden.'

'OK, stel dat die klant heel ontevreden is, wat gebeurt er dan?'

'Ja, dan verliezen we zijn business.'

'OK, stel dat we zijn business verliezen, wat gebeurt er dan?'

'Ja, dan zijn we omzet kwijt, en dat is niet goed voor onze resultaten.'

'OK, stel dat we slechte resultaten hebben, wat gebeurt er dan?'

'Ja, dan gaat de zaak op de fles, en moet ik ander werk gaan zoeken.'

'Hoe oud ben je nu, Jan?'

'Euh, 32.'

'Je vindt meteen ander werk, misschien zelfs leuker en beter betaald werk. Je hoeft je toch geen zorgen te maken. Begrijp je?'

'Euh, ja zeker.

'Doe dat project nu maar. Je kan het. Remember Jan, als je denkt dat je er bent, dan ben je er geweest.'

'Dat gevaar is niet zo groot, Douwe.'

'Oh ja, en kom volgende keer met een oplossing, niet met een probleem dat je in mijn nek wil duwen.'

Ik vond dat een briljante aanpak. Op een heel eigenzinnige manier wees hij mij op mijn verantwoordelijkheid én hielp hij mij alles te relativeren. (Later ben ik er achter gekomen waar Douwe zijn mosterd vandaan haalde. Op pagina 54 van het populaire standaardwerk over cognitieve gedragstherapie van David Burns, Feeling good. The new mood therapy staat bijna identiek dezelfde dialoog, dit keer tussen een therapeut en een student die doodgaat van faalangst.) Hiermee is maar weer eens bevestigd dat consultants beter goeie dingen stelen dan zelf iets slecht uit te vinden. Douwe was de man van wegwerpslogans als 'kom je met een oplossing of ben je onderdeel van het probleem, en 'activiteit is geen effectiviteit', en 'als je denkt dat je er bent, dan ben je er geweest.'

Dat laatste zal ik nooit vergeten. Zijn coaching heeft toch wat uitgehaald.