Googel zacht, lieve vrienden

In het jaar 2000 bracht Ludwig Verduyn in zijn boek ‘De 200 rijkste Belgen' als eerste journalist de grootste Belgische fortuinen in kaart. Het openbaar maken van zulke gegevens was in ons land toen nog ‘du jamais vu' en het boek zorgde onmiddellijk voor de nodige controverse. Gearrangeerde huwelijken, familiale clusters, de rol van de adel in onze monarchie... het oerinstinct in elk van ons werd eindelijk een blik gegund achter de schermen van ‘La Belgique à Papa'. In de maanden na de publicatie kreeg Verduyn tientallen advocaten over zich heen. Gerenommerde raadslieden vochten de cijfers aan, dreigden met megaclaims en riepen de schending van de privacy van hun cliënten in. Maar zoals dat meestal gaat, gebeurde er uiteindelijk niets.

[Geschatte leestijd: 5 minuten]

Privacy had in het jaar 2000 nog een zekere betekenis, maar na de milleniumwende werd het begrip door een paar tornado's getroffen. En de schade is aanzienlijk, want privacy is op sterven na dood. Als we Alex Fuss, lead researcher bij IT-bedrijf CSC, mogen geloven is het overlijdensbericht voor 2013: ‘Privacy zal nog enkel bestaan voor mensen die bereid zijn er voor te betalen. Voor de meeste mensen zal er na 2013 geen privacy meer zijn.'

Het zijn ook niet langer enkel de rijken die zich zorgen moeten maken over hun privacy. Want terwijl de internetwereld in bewondering pelgrimages organiseert naar Mountain View, installeren Google en hun handlangers hier -niet langzaam maar wel zeker- Big Brother op aarde. Weinigen stellen zich daar vragen bij en niemand ontsnapt. Wie op Google Maps ‘Jean-Marie Pfaff' intypt, krijgt na een paar seconden een luchtfoto van diens eigendom in Brasschaat te zien. Ik permitteer me het voorbeeld van de heer Pfaff omdat deze tot sandwichman gedegradeerde wereldvoetballer zijn privacy samen met zijn ziel al een aantal jaren geleden bij VTM in Vilvoorde achterliet. Maar typt u misschien eens uw eigen naam in...

Hoe lang duurt het nog vooraleer alles wat we doen en laten door bedrijven wordt getraceerd en voor commerciële en andere doeleinden wordt misbruikt?  Een Brusselaar die online een artikel over Sevilla leest en de prijzen van Riojawijn vergelijkt, zal eerder een advertentie van Iberia dan een van Alitalia voorgeschoteld krijgen. Dat is niet eens zo moeilijk want Google weet meer over ons dan onze eigen levenspartners. Via meer dan 50 applicaties heeft dit zoekmonster (‘Don't be evil') toegang tot onze mails, onze agenda, onze interesses, onze documenten, onze kredietkaartnummers, onze vragen, onze reisbestemmingen en toont het nu ook aan wie dat maar wil wie we zijn, waar we wonen en waar we werken.

Het Amerikaanse bedrijf Sense Networks volgt ons door middel van de signalen die onze gsm's uitzenden. Op het eerste zicht lijkt deze informatie niet meer op te leveren dan een aantal stippen op een kromme lijn, maar door hun bewegingen te analyseren kunnen mensen beter worden geidentificeerd. Naargelang de plaats waar een gsm de nacht doorbrengt kan berekend worden wat het gemiddelde gezinsinkomen of de gemiddelde waarde van een vastgoedeigendom in die buurt is. Maar ook de gsm's die wekelijks een paar uur op andere locaties verblijven leveren nuttige informatie op. Vooral als die plaats een golfclub, een bioscoop of een fitnessruimte blijkt te zijn. Stippen die veelal dezelfde trajecten afleggen krijgen eenzelfde kleur toegekend. En die kleuren worden doelgroepen voor marketeers, die de eigenaars van deze gsm's aan de hand van deze informatie met grotere nauwkeurigheid en gerichter kunnen gaan bewerken. Hetzelfde geldt voor Google Latitude, een programma dat in februari in 27 landen is gelanceerd en mensen met zogenaamde smartphones hun locatie laat delen met vrienden... en met Google. Een soortgelijke mobiele applicatie op Facebook is ondertussen al 25 miljoen keer gedownload. Nokia wil mensen gaan analyseren gebaseerd op de foto's die ze met hun mobieltje nemen en doorsturen.

Maar Facebook - een sociaal netwerk dat dermate populair is dat Britse werkgevers er dagelijks naar schatting 150 miljoen Pond aan niet-gewerkte uren bij inschieten- blijkt ook een encyclopedie voor criminelen. Toch zijn vooral de gebruikers zelf daar de oorzaak van: de hoeveelheid privé-informatie die de gemiddelde Facebook-gebruiker zonder enige schroom op het net gooit, grenst aan het onwaarschijnlijke. En niet enkel Facebook kijkt mee.  De Computer Crime Unit maakt melding van een toenemend aantal inbraken in huizen waarvan de eigenaar op Facebook heeft gemeld dat hij op reis is. Criminelen gebruiken informatie die ze zich via de sociale netwerksites toeëigenen om zich via telefoon of e-mail voor iemand anders uit te geven.

Ook de bedrijfswereld ontsnapt niet aan Big Brother. In zijn boek ‘The Numerati' vertelt Business Week-journalist Stephen Baker hoe een bedrijf uit San Francisco een softwareprogramma ontwikkelde waarmee werknemers kunnen worden geëvalueerd op basis van de e-mails die ze verzenden. Mensen wiens mails regelmatig binnen het bedrijf circuleren, worden door het programma als ‘mensen met ideeën' gecatalogeerd, terwijl zij die de mails doen circuleren al gauw het etiket ‘netwerkers' krijgen opgeplakt. Ook al deze mensen krijgen kleuren toegekend. Donkere kleuren staan voor actieve, effectieve mensen. Lichte kleuren staan voor ... het soort werknemer dat je liever kwijt dan rijk bent.

IBM berekende onlangs dat haar IT-consultants die regelmatig met hun manager e-mailen maandelijks 1.000 dollar meer omzet genereren dan het gemiddelde, Wie met meerdere managers tegelijkertijd communiceert, maar dat wel op een minder regelmatige basis doet, brengt 88 dollar minder binnen. Interessante informatie, die ongetwijfeld haar nut zal bewijzen bij een volgende ontslagronde.

Ook de toekomst is veelbelovend: Michele Covell en Shumeet Baluja, twee researchers bij Google, presenteerden in 2006 in Athene op een conferentie over interactieve televisie een ‘white paper' over ‘home activity recognition', waarin wordt omschreven hoe door middel van audio-identificatietechnologie het geluid van een televisie in een huiskamer kan worden ontleed en geïdentificeerd, waarna gepersonaliseerde internetcontent naar de computer van de tv-kijker kan worden verstuurd.

Zijn bovenstaande zaken angstaanjagend, dan is ons gedrag dat des te meer. Privacy-activisten preken in de woestijn zolang wij -als door hondsdolheid geslagen-  deze gigantische machines blijven voeden, zonder ons vragen te stellen en voor onze rechten te strijden. Rechten die we maar al te graag afstaan in ruil voor compensaties. Online privacy wordt door veel internetgebruikers als een koopwaar bestempeld. Hoe hoger de beloning hoe meer  bereid we zijn om persoonlijke informatie ter beschikking te stellen.

Hoe we met privacy moeten omgaan is natuurlijk ook iets van de overheid. Maar daar groeit ondanks alle goede bedoelingen de achterstand in kennis met de maand. Eigenlijk doet ze niet eens meer mee. Belgische burgers worden al door minstens honderdduizend camera's bespied en zitten ook al in duizenden databanken.

In zijn roman ‘1984' schetst de Britse auteur George Orwell een beeld van een maatschappij die volledig door de overheid wordt gedomineerd en waarin de enkeling ten onder gaat in een volkomen kansloze strijd tegen een totalitair bewind. Het is een bittere satire op een systeem dat een perfecte greep op het doen en laten van zijn onderdanen heeft. Orwell vergiste zich evenwel, want niet de overheid, maar een aantal privé-bedrijven beheerst vandaag dat  systeem. Eén van de vele propagandaslogans die al door Orwell's totalitaire partij werd gebruikt heeft echter niets aan waarheid ingeboet: ‘Onwetendheid is kracht'. Een slogan die zo in het Google-hoofdkwartier in Mountain View zou kunnen zijn bedacht.

Wie alsnog zijn gegevens van het internet wil halen rest voorlopig geen andere oplossing dan ‘even Google bellen'.  Good luck!

Maar zoals dat meestal gaat, gebeurde er uiteindelijk niets.