Het ministerie van Passie

‘Zolang ik gezond blijf, wil ik het liefst elke dag muziek spelen'

Toots Thielemans (1922), in ‘Het beste moet nog komen', op Radio 1

Zou Lindsey Buckingham (1949) weten wat brugpensioen is? Ik vroeg me dat af toen ik deze gitarist eerder deze maand aan het werk zag in een uitverkocht Antwerps Sportpaleis. Buckingham vormt samen met Stephanie ‘Stevie' Nicks (1948),  Mick Fleetwood (1947) en John Mc Vie (1945) de ruggengraat van de legendarische Brits-Amerikaanse popband Fleetwood Mac.  42 jaar geleden traden ze voor het eerst samen op, maar ook vandaag nog spelen ze de grootste Europese concertzalen plat met de passie van een stel opgewonden pubers.

[Geschatte leestijd: 3 minuten]

Ik heb het geboortejaar van deze artiesten even tussen haken geplaatst omdat dit voor al wie de veertig voorbij is zo onnodig confronterend wordt. Alle leden van Fleetwood Mac zijn ondertussen de zestig gepasseerd, maar omdat passie geen houdbaarheidsdatum heeft speelt hun leeftijd niet de minste rol. ‘Sixty is the new forty', zeggen ze daarover in de VS.

Het Westen worstelt om een passend antwoord te vinden op de enorme uitdagingen die de vergrijzing stelt. Vooral Europa krijgt het moeilijk, want terwijl de levensverwachting steeds verder toeneemt, liggen 19 van de 20 landen met de oudste bevolking ter wereld in ons continent. Maar er is goed nieuws en onze eerste minister moet niet bang zijn: de te nemen maatregelen staan in het boek Econoshock van Geert Noels. En de verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd is er maar één van.

Er zijn almaar meer 50-plussers, maar amper 4 op 10 van hen is aan het werk (cijfers VDAB). Een werkloze vijftiger heeft in ons land één kans op 18 om aan een nieuwe job te raken (cijfers Steunpunt Werkgelegenheid). Wanneer men naar 55-plussers kijkt zakt de aanwervingsscore zelfs naar een dramatische 1,9 % of minder dan één kans op 50. Een woord dat zelden of nooit in deze discussie valt is ‘passie'. Passie voor werk, bedoel ik dan. Want houdt het begrip ‘vrije tijd' niet automatisch in dat de tijd die we aan werken spenderen als ‘on-vrije tijd' wordt beschouwd?  Werk wordt nog vaak als een storende factor beschouwd, een verplichting die velen onverschillig laat.  Nochtans is passie voor werk een van de sleutels tot de oplossing van onze verouderende demografische samenstelling, want uit een recent rapport van het Duitse Max Planck Instituut blijkt dat meer dan de helft van de baby's die vandaag in het Westen en Japan worden geboren makkelijk honderd jaar zullen worden. Dat zijn vele jaren voor mensen die -zoals dat bij ons het geval is- door de maatschappij op hun vijftigste worden afgeschreven. In het beste geval beloond met de bittere troostprijs van het brugpensioen, maar vaak gewoon op straat gezet.  

Ik ken zo een paar 50-plussers die niet meer aan de bak komen. Nadat ze zich een tijd sterk houden raken ze op de dool. Ze worden bitter en sluiten zich aan bij het leger van zagers en klagers. Voelen zich nutteloos, ongewenst ook, leven vaak in het verleden omdat ze geen toekomst meer zien. Tellen de dagen af... Je zou voor minder. Maar altijd afgeven op ons systeem en de overheid is ook geen oplossing. Bovenstaande cijfers bewijzen enkel een nationaal schandaal, maar is iedereen uiteindelijk niet verantwoordelijk voor zichzelf? En hebben deze mensen dan geen passie? Of verloren ze die ergens onderweg? Terwijl ze te lang vastgeketend bleven aan de comfortabele stoel van een ondynamische multinational? Of omdat ze het slachtoffer werden van het groepsdenken in hun omgeving? Misschien vergaten ze dat de geest de bron van jeugd is en dat die ten allen tijde opnieuw kan worden aangeboord?

Jacques Rogge (67),  Karel Vinck (71), Wim Van Hees (69), Mark Eyskens (76), Neelie Kroes (68), Toots Thielemans (87), Albert Frère (83), Warren Buffett (79), Annemie Neyts (65), Ivo Niehe (63), Harry Mulisch (82), Etienne Vermeersch (75), Liesbet List (67), Johnny Hallyday (66), Hillary Clinton (62), Charles Aznavour (85),  Jan Decleir (63),  Godfried Danneels (76),  Jan Mulder (64) ... Het is een ver van volledige en wat lukrake opsomming van gepassioneerde mensen die de afgelopen weken om een of andere reden de actualiteit haalden. Ongeacht hun drijfveer, politieke overtuiging, sportief-, muzikaal-, litterair of ondernemerstalent zijn het mensen die niets meer moeten bewijzen; van hun vakmanschap is iedereen overtuigd. Velen onder hen produceerden hun beste werk pas toen hun inzicht en gevoel door de jaren waren verdiept. Leeftijd werd een voordeel eerder dan een nadeel. En ook vandaag nog blijven ze doorgaan. Als door een virus besmet. Meer zelfs: geen van hen zou er moeite mee hebben gratis te werken. Sommigen onder hen doen dat trouwens al.

Passie is wat deze mensen drijft. Wat hen 's morgens vroeg op gang brengt en pas 's avonds (te) laat terug huiswaarts doet keren. Excellerend in zowat alle facetten van hun werkdomein lieten ze passie en talent samenvloeien. En net zoals de mensen in bovenstaand lijstje zijn er elke dag duizenden anderen die wars van faam en schijnwerpers hun passie beleven.  Want passie is ook de anonieme verpleegster, de webmaster van de hockeysite of de vrijwilliger bij het Rode Kruis. De warme bakker, de amateur-toneelspeler en de lokale politicus. Of de voorzitter van die voetbalclub in derde provinciale. Voor elk van hen is die passie hun magische plek, waar ze zich vrij, authentiek en in harmonie voelen. Hoewel ze vaak kansloos leken slaagden sommigen er zelfs  in van hun hobby hun beroep te maken omdat ze vindingrijkheid aan de dag legden. ‘The defining factor is never resources, it's resourcefulness', zegt Anthony Robbins daarover. Emotie werd de belangrijkste kracht in hun leven en zingeving een kunst.

Floyd Lee was een gepensioneerd chef-kok, die 25 jaar lang had gediend in het Amerikaanse leger. Maar toen de oorlog in Irak uitbrak en de Marines een maître zochten , meldde hij zich onmiddellijk  in Bagdad. ‘Zoals ik het zie ben ik niet enkel verantwoordelijk voor het eten; ik ben verantwoordelijk voor het moraal van onze troepen,' wordt hij gequoteerd in het boek ‘Made to Stick'. ‘Verantwoordelijk voor het moraal van onze troepen'. Stel je dat soort passie eens voor. Of Karel Van Miert, die amper 67 werd, maar na een succesvolle politieke carrière tot op de dag van zijn dood zestig verschillende soorten tomaten kweekte.

Met passie leven vergt offers, want anders wordt passie al snel een compromis. Maar passie is de sleutel tot een langer, productiever, gezonder, interessanter, vrijer en gelukkiger leven. Gepassioneerde mensen zijn weerbaar, want al op jonge leeftijd moeten ze grote hindernissen nemen. Ons schoolsysteem heeft het namelijk niet erg op passie begrepen. Gillian Lynne (1926)  was een probleemkind; ze kon moeilijk stilzitten (vandaag zou men van ADHD spreken en haar Ritalin geven). De schooldirectie dacht dat ze een leerstoornis had en ging voor haar op zoek naar ‘een meer aangepaste leeromgeving'. Maar Gillian trok het zich niet aan en volgde haar hart. Ze zou première danseuse aan het Royal Ballet Company in Londen worden om later met Andrew Lloyd Webber (1948) passionele musicals als Cats en Phantom of the Opera te creëren. Omdat haar hart haar leerde houden van wat ze dacht dat goed was.

Wie leeft zonder passie heeft niet geleefd. Ook wie werkt zonder passie heeft niets geleerd. In het kader van de vergrijzing wil ik premier Herman van Rompuy (1947) dan ook adviseren om een ministerie van Passie in het leven te roepen. Kwestie van zij die hun passie onderweg kwijtraakten te helpen die terug te vinden. Om opnieuw een passie te beleven die alles goed maakt en een leven na de dood volstrekt overbodig.

Onder het waakzaam oog van minister van Passie Jan Hoet (1936).

Geraadpleegde bronnen:

Made to Stick, Dan & Chip Heath

Econoshock, Geert Noels

The Element: How Finding your Passion Changes Everything, Ken Robinson

Het Beste Moet Nog Komen, Friedl Lesage

Tony Robbins asks why we do what we do, TED