Het nieuwe profiel van de wereldeconomie: 'Dansen met Reuzen'

Bij de analyse van het wereldwijde gebeuren is de manier van kijken belangrijk. Want deze manier richt de invalshoek en structureert het blikveld. In onze media wordt het internationale gebeuren meestal in focus gezet vanuit westers oogpunt, met evaluaties op basis van onze maatstaven, normen en vooroordelen. In het hiernavolgende essay werpen we een "grensoverschrijdende blik" op de mondiale dynamiek: geografisch en cultureel. In deze multiculturele caleidoscoop figureert niet alleen "onze" beeldvorming over de economische opmars van de Aziatische groeilanden. Doch ook het imago dat hun analisten over ons projecteren, vanuit hun versterkte positionering in de mondiale draaischijf. Deze van buiten komende kijk verruimt de horizon en verschaft ons een veelzijdig en wellicht treffender spiegelbeeld van de in wording zijnde wereld. Onze voorrangspositie brokkelt af en de niet-westerse cultuurzones stellen zich zelfbewuster op in het geopolitieke krachtenveld. Hun impact zal onze leefwijze en onze manier van denken beïnvloeden en veranderen. De opkomst van de groeilanden als wereldwijde actoren, zal onze wereld kleurrijker, alsook meer divers en polyvalent maken op politiek, economisch en cultureel vlak.

De schaalvergroting naar wereldwijde wisselwerking en de nieuwe manier van kijken met stereotiepe beeldvorming over de zeer verschillende " Anderen" op onze planeet, ging in de zestiende eeuw van start na de bijna gelijktijdige ontdekking van Amerika en Azië. Deze eerste aanzet naar globalisering gaf aanleiding tot identitaire bewustwording van Europa, met een zelfbeeld als "verschillend en beter(?) dan de Anderen". Deze aanzet tot superioriteit heeft geleid tot asymmetrische verhoudingen tussen de moderniserende naties van ons continent met de rest van de wereld, De hieruit voortvloeiende controversies en de nieuwe wereldbeelden, sinds 1600 geprojecteerd op het publieke forum door onze denkende elites en beleidslieden, vormen een historische caleidoscoop, die als leerstof kan dienen om de stereo-typering in onze geopolitieke imagovorming te corrigeren. Historia magistra vitae.

I. De nieuwe groeipolen zijn culturele "Anderen".

Sinds het begin van de jaren 2000 beleven we een scharnierperiode in zake mondiale dynamiek. De westerse economieën toonden relatief slappe groei en verwekten twee financiële crises: de beurstuimel van 2001 en de crash van 2008. De weerslag hiervan op onze dagelijkse leefwereld is pijnlijk: vermindering van welvaart, toename van werkloosheid, stijging van de overheidsschuld, met een perspectief van moeizame rechtzetting van de economische scheefgroei. In contrast hiermede staan de groeilanden. Zij realiseerden uitzonderlijke dynamiek, alsook volumeklim van hun financiële reserves voor buitenlandse investeringen en opkoop van bedrijven. Met de overname van onze grootste brouwerij (de vroegere Artois) door een Braziliaanse holding en de opkoop van Waalse staalindustrie door de Indiase reus Mittal, werd België voelbaar getuige van het veranderende wereldprofiel. Namelijk, een stramien mede-geboetseerd door een groep spierkrachtige groeilanden.

De Expo van Sjanghai waar China's éénpartijstaat een zegefeest viert van het groeifascisme in het grootste uitstalraam ter wereld, zet op flamboyante wijze de kentering in een nog ruimer perspectief. In het China-Forum van de Expo liggen stapels boeken en pamfletten uitgestald over het succes van hun fikse inhaalstrategie. Hierin wordt shuquing of de eigen oriënteringskoers van de Chinese kolos, alsook de impact ervan op wereldvlak, bezongen op lyrische toon. De Sjanghaïaanse elite is vanouds exuberanter dan deze van de hoofdstad Beijing en geniet zonder complexen van de planetaire show. Met een vleugje ironie prijken daar nu ook Chinese analyses over de financiële en economische sukkelgang van de westerse kernlanden. Hun kritische betogen stellen de deugdelijkheid en het management van ons financieel systeem in vraag. De door onze financiële scheefgroei verwekte systeemcrisis slaat een insnijdende deuk in de westerse pretentie van superioriteit. Het China-paviljoen pronkt ondermeer met eigen technologie en met enkele spectaculaire projecten van hernieuwbare en ecologisch zuivere energieproductie waarin de grote Draak op dit moment koploper is. En in de propagandafolders presenteert de Chinese intelligentsia de inhaalstrategie als een model voor ontwikkelingslanden. De boodschap van deze economische Olympiade is duidelijk: voortaan wordt de groei van de wereldeconomie gedreven door nieuwe trekpaarden. En, onder impuls van deze wereldwijde omschakeling verschuiven steeds meer industriële groeipolen naar andere conti-nenten. Hiermede veranderen zowel het hiërarchische stramien alsook de functio-nering van de mondiale economie, op een voor ons schokkende wijze.

De op kop lopende groeilanden van Azië en Latijns Amerika scoren sinds jaren drie tot viermaal hogere groeicijfers dan de onze in Europa en deze van de Verenigde Staten. En, volgens cijfers van de Wereldbank, lag de procentuele productiebijdrage van de westerse economieën in 2009 (met 48% van het wereldtotaal) lager dan de 52% geleverd door de overige landen. Sinds begin juli tonen de kwartaalcijfers van de Wereldbank dat China in totale productie Japan voorbij stak en zodoende nummer twee werd van de wereldeconomie. China produceert nu al meer auto's en vrachtwagens dan de Verenigde Staten en werd op dat vlak nummer één, Ook in zake het volume van internationale handel werd China onlangs koploper en stak zodoende Duitsland, de vroegere kampioen, de loef af. Naar schatting zal de Grote Draak in 2020 niet alleen Europa maar ook de Verenigde Staten evenaren in zake totale productie. India's inhaalkoers ging trager van start, maar deze is nu in gezwinde versnelling. Ook deze kolos zal wellicht de grote drie vervoegen in 2030. Volgens de rangschikking gepubliceerd door The Economist (19/5/2010) steeg het aandeel van Aziatisch trio (met Japan erbij) van 18% in 1980 naar 34% in 2009. Gerekend in termen van internationale koopkracht zou de totale productie-capacitieit van deze drie de gezamenlijke productie van Europa met de VS binnenkort overtreffen, meer bepaald omstreeks 2014. De Aziatische kapitaalbeurzen klommen in eind 2009 tot 35% van het wereldtotaal en spiraalden zowel de VS (33%) als Europa (27%) voorbij.

Ons toekomstgericht cijferbeeld suggereert dat de twee Aziatische giganten (China 1350 miljoen inwoners en India 1150 miljoen) met hun inhaalstrategie flink op weg zijn om de vroeger verloren historische plaats van markante economische macht terug in te nemen. De kernlanden van de westerse wereld zien hun procentueel aandeel afbrokkelen. Dus, we moeten liefst zo snel mogelijk oefenen in een nieuwe danskunst, namelijk deze van "dansen met reuzen". Let wel, er zijn nog meer imposante groeiers die zich met zwierig tempo positioneren op de mondiale dansvloer. We noteren hierbij Brazilië, Rusland, Indonesië, Vietnam, Mexico, Colombia, Zuid Afrika, en wellicht ook nog het taboeland Iran. Samen tellen zij nog eens 700 miljoen inwoners. Alles samen genomen, leven er nu voor het eerst in de geschiedenis ruim drie miljard mensen in volkshuishoudingen met vlotte productiegroei. Nooit voorheen konden honderden miljoenen van hun inwoners de armoedegrens op zo korte tijd ontgroeien.

Met enige verbazing stellen we vast dat daar niet enkel de economische groei krachtig opveert, maar ook dat hun beleidsverantwoordelijken zelfgekozen oriën-teringen volgen voor hun toekomstige ontwikkeling. Hierover publiceren hun opinie-leiders en intellectuelen een rist van vinnige pleidooien. Vooral de Aziatische koplopers stellen op belangrijke punten de eenzijdigheid van onze "westerse" perceptie en stijl van mondialisering in vraag. Immers, hun streefdoelen en hefbomen voor dynamiek zijn product van een andere geopolitieke en historische context. Hun samenlevingen liggen ingebed in het institutionele stramien van de eigen geschiedenis en cultuur. En de wisselwerking tussen hun eigenheid en onze op hen inwerkend hefbomen van globalisering, is een markerende factor van verscheidenheid in het werelddorp. Het feit dat autoritaire staten zoals China en Vietnam (officieel nog met communistische belijdenis) ronkende successen boeken, is onverkwikkelijk en wordt gedoodverfd als "anathema" in ons westerse draaiboek over groeipaden voor economische strategie.

Download het volledige essay van professor emeritus Louis Baeck 'Het Nieuwe profiel van der Wereldeconomie' hier