Hoe dure olie het economisch herstel fnuikt

Olieprijzen hebben de voorbije jaren vreemde jojobewegingen gemaakt. In de zomer van 2008 brak de prijs van een vat alle records. Daarna volgde de kredietcrisis. Door de economische malaise viel de olieprijs terug tot onder de 40 dollar. Een heroplevende wereldeconomie en onrust in het Midden-Oosten en de Maghreb stuwden de olieprijzen de voorbij maanden terug opwaarts. In de kranten verschenen onrustgevende berichten: vanwaar deze hoge olieprijs en wat zijn de gevolgen voor het economisch herstel?

Onze industrie- en transportsector draaien op fossiele energiebronnen. Olie is de grootste energiebron en wellicht ook de meest hoogwaardige. De correlatie tussen de olieproductie en het wereldwijde bruto binnenlands product is treffend. Een groeiende economie vraagt om extra brandstoffen en een tekort aan brandstoffen drukt, door middel van een hoge olieprijs, die economische groei. Hoge olieprijzen zijn slecht voor de economie, dat weten we. Maar eigenlijk zijn (te) lage dat evenzeer.

Toen eind 2008 de financiële crisis en de economische recessie de olieprijs in vrije val bracht, miste dit zijn effect in de oliewereld niet. De grote oliebedrijven ontginnen vandaag olievelden in de meest extreme omstandigheden. Men wint olie tot meerdere kilometers diep in zee, men schraapt olie uit teerzanden en stoomt zware stroperige olie uit de grond. Dit alles is vandaag technisch mogelijk. De keerzijde van de medaille is de gigantische productiekost en de milieuschade die dergelijke activiteiten veroorzaken. De lage olieprijzen eind 2008 en de eerste helft van 2009 lagen onder de kostprijs van deze moeilijke olieprojecten. Deze activiteiten werden daardoor verlieslatend en nieuwe investeringen vielen stil.

In de loop van 2010 trok de wereldeconomie opnieuw aan waardoor ook de vraag naar aardolie toenam. De ontluikende economieën in Azië zullen ervoor zorgen dat de stijgende trend in de olievraag nog jarenlang zal aanhouden. Er komen waarschuwingen uit de oliewereld dat de olieproductie de groeiende vraag niet zal kunnen volgen. De komende jaren al kunnen er tekorten ontstaan. Deze worden mede veroorzaakt door de verminderde investeringen gedurende de crisisperiode maar zijn tevens van structurele aard. De prijs gaat bij kleine tekorten sterk stijgen. Aangezien onze economie geen hoge olieprijs verdraagt, kan dit een nieuwe recessie veroorzaken. Een meer uitgebreide bespreking van de wisselwerking tussen de olieproductie, de olieprijs en de economie vindt u in een meer uitgebreide versie van dit artikel.

De oliemarkt is veranderd, zowel aan de aanbod- als aan de vraagzijde. Oliebedrijven worden door de onstilbare oliedorst van een groeiende wereldeconomie naar steeds extremere en moeilijker te ontginnen oliebronnen gelokt, waar ze moeizaam kleine productieverhogingen proberen te forceren. Deze olie kan enkel rendabel ontgonnen worden bij een hoge olieprijs. Diezelfde hoge olieprijs remt echter de economische groei af. Zo ontstaat een paradoxale situatie: de hoge olieprijzen die nodig zijn om de olieproductie verder te kunnen opdrijven zijn te hoog om stevige economische groei toe te laten. Ergens is er een plafond aan de olieprijs en aan de oliereserves die daadwerkelijk ontgonnen kunnen worden.

In het eerste kwartaal van 2011 kon de wereldeconomie het herstel voorzichtig voortzetten. Dit herstel kan de komende jaren doodlopen tegen de hoge olieprijzen. De wereld staat dus voor een enorme uitdaging. We kunnen onze olie-afhankelijkheid afbouwen, energiebesparende maatregelen nemen en alternatieve energiebronnen versneld implementeren. De problematiek van klimaatverandering en stijgende olieprijzen wijzen in dezelfde richting. Een duurzame veerkrachtige economie is een economie die minder afhankelijk is van fossiele brandstoffen.