Ode aan de vieze machine van het ondernemerschap

et enige doel waarmee bedrijven worden opgericht is het maken van winst. Op een zeldzame uitzondering na, liggen aan de basis van de rijkdom en het geld dat individuen via hun bedrijfsactiviteiten vergaren, jaren van volgehouden hard en toegewijd labeur. Juist daarom worden ondernemers in sommige landen op handen gedragen. Bij ons is de houding tegenover zakelijk succes en de daaruit voortvloeiende rijkdom vaak belachelijk. Europa is het continent geworden van de doemdenkers. Rijkdom en zakendoen worden geassocieerd met afgunst, criminaliteit, fraude en lekkere termen als graaitaks en andere. In feite is het hele discours over bedrijven en hun leiders vertroebeld. De ondernemer en zijn organisatie worden verketterd: de economische groei, de winsten die ze maken, de (laten we eerlijk zijn, vaak belachelijk) hoge bonusregelingen die managers voor zichzelf uit de brand slepen. De algemene teneur is: hebben we die bedrijven eigenlijk nog wel nodig? Moeten we ze niet laten betalen en straffen, want het zijn vervuilers, die sociaal onverantwoord handelen. 'Ik maak me zorgen over de grote bewondering voor zakelijk succes bij de generatie die de lakens uitdeelt bij de PS,' zei politicus Philippe Moureaux daarover recent nog in Knack.

De situatie is dermate ernstig dat de meeste mensen in onze door uitkeringen verlamde maatschappij nog amper de link leggen tussen ondernemen en vooruitgang. Stellen politici, werklozen, gepensioneerden en andere steuntrekkers zich ooit de vraag waar het geld voor die uitkeringen vandaan komt? 'Wie goat er mijnen dop betalen, als België straks niet meer bestoat?', vraagt het Antwerps internettypetje Benny zich in dat verband ogenschijnlijk terecht af.

Uit onderzoek van de Vlerick School blijkt nu dat studenten aan Belgische hogescholen en universiteiten internationaal op de laatste plaats staan, wat betreft aanzetten tot ondernemen. Nog schrijnender is de vaststelling dat studenten uit het eerste jaar meer geneigd zijn initiatief te nemen dan de laatstejaars. Zoals dat vaak het geval is vallen de media dan plots uit de lucht. B-H-V moet plaats maken voor ons latent gebrek aan ondernemerszin. Interviews op radio en televisie. Artikels in de krant. Een even alarmerend bericht begin september kreeg amper aandacht in de nationale pers. Toen bleek dat bijna 3 op 4 leerlingen in het algemeen secundair onderwijs (ASO) nooit in aanraking komen met een basispakket economie, recht en financiën. Reactie van de bevoegde ambtenaar: "De decretale verankering houdt in dat economie niet in het verplichte curriculum is opgenomen. Het zou van een eng vakcorporatisme getuigen om een pleidooi te houden voor het opofferen van een ander vak in de basisvorming ten voordele van economie.'

De overheid heeft blijkbaar nog altijd niet door dat de economie de ruggengraat van de samenleving vormt. Belgische ondernemers, niet vakbonden of politici zijn de oplossing tot de problemen van België. Het zijn de ondernemers en hun werknemers die het gat in onze begroting zullen dichten en de (extra) belastingen zullen betalen. Het is dan ook meer dan betreurenswaardig dat al van in de prille jeugd, het belang van economie wordt geminimaliseerd. 3 op 4 leerlingen verlaten de school zonder echt te weten wat economie inhoudt.

Is het realistisch om te denken dat alle mensen succesvolle ondernemers kunnen worden? Is het onvoorzichtig om te stellen dat het gros van de bevolking de talenten en de drijfveer ontbeert om een eigen onderneming op te richten en daarom beter af is met een veilige job in dienst van een ander? Beide vragen zijn moeilijk te beantwoorden omdat teveel mensen nooit worden geconfronteerd met het idee om zelf entrepreneur te worden. Een grote verantwoordelijkheid daarvoor ligt bij het onderwijs. Hoewel de schoolgaande jeugd al in een vroeg stadium kennis maakt met de grote uitvinders van het verleden - Da Vinci, Newton, Einstein en Edison, om er een paar te noemen- vallen in het klaslokaal zelden de namen van ondernemende en nog levende rolmodellen als Bill Gates (Microsoft), Lakhsmi Mittal (ArcelorMittal), Steven Jobs (Apple), Amancio Ortega (Zara) of de Googlegenieën Brin en Page. Nochtans is hun werk baanbrekend en zijn hun verdiensten ongeëvenaard. Enkel en alleen omdat Microsoft uitblinkt in ondernemen kon de Bill and Melinda Gates Foundation uitgroeien tot de belangrijkste schenker van goedkope vaccins wereldwijd.

Tot slot misschien deze passage, opgetekend uit de mond van de Antwerpse ondernemer Guillaume Van der Stighelen (Duval Guillaume), uit het boek 'Van motivatie tot prestatie: Topmanagers getuigen', dat ik samen met Alain Renier schreef:
'Het ontroert je van te zien dat aan het stuur van een groot bedrijf een mens staat. Dat pakt je. Ik heb in mijn carrière kunnen werken met Meneer Dexia, met meneer Danone, met meneer Spa, met mevrouw Douwe Egberts... Wel ik kan u verzekeren dat wanneer ik vriendschappelijke gesprekken heb met die mensen, ik tot het besef kom dat de wereld in goede handen is. Die mensen hebben een geweten, doen hun best. En datgene wat men zo graag laat uitschijnen, dat de wereld een vieze machine is, die bestuurd wordt door slechte geesten die enkel uit zijn op winstbejag, totaal onjuist is. Dat zijn fantastische mensen, die moeilijk bestuurbare boten naar de haven leiden. Mensen met een gezin, met kinderen ook en met hun eigen angsten. Die ontmoetingen hebben mij ontspannen, veel minder cynisch gemaakt.'

[Deze column verscheen eerder in De Standaard en werd besproken in het Radio1-programma 'Ongehoorde Meningen' van Koen Fillet]