Tijd voor wat meer 'Ieder voor zich'?

‘Wij (de politici) zijn wel diegenen die de mensen perspectief moeten bieden; wij zijn degenen die moeten kunnen zeggen: ‘We gaan het beter proberen maken voor u'. Met deze (on)zin maakte Vlaams minister van Wonen Freya Van den Bossche eerder deze maand in een uitzending van de Zevende Dag haar rentree op het politieke toneel. Ik vraag me af waarom politici altijd denken dat ze ons perspectief moeten bieden of proberen de wereld beter voor ons te maken. Kunnen wij dat zelf niet? Of zijn wij burgers domme, hulpeloze wezens die aan het handje moeten worden gehouden en voor wie steeds meer regeltjes en hulpprogramma's moeten worden georganiseerd om dreigend onheil te voorkomen?

Jarenlang hebben onze politici ons verteld dat ze wel voor ons zouden zorgen. De overheid zou werk regelen en ons een stevig pensioen waarborgen, de vakbonden bekommerden zich om onze rechten als werknemer. We genoten van lange vakanties, kregen een 13^de en een 14^de maand; de werkgever betaalde. Ook wanneer we werkloos werden, bleef de overheid ons onbegrensd in de tijd bijstaan. Eén politieke partij ging nog een stap verder. Zowat alles zou gratis worden: openbaar vervoer, barbecuecheques,... alles werd betaald met overheidsgeld, met geld van de belastingbetaler. De samenleving zou warm zijn of ze zou niet zijn...

Maar spijtig genoeg heeft dit -ongetwijfeld goedbedoeld- gedachtengoed ons weinig voorspoed gebracht: de privé-sector creëerde de laatste tien jaar netto geen enkele job; alle nieuwe werkgelegenheid kwam van de overheid of is zwaar gesubsidieerd. Vorig jaar kregen bijna 1,5 miljoen Belgen een uitkering van de RVA. 1 op elke 4 van onze jongeren onder de 25 jaar raakt niet aan een job. De Belgische pensioenen zijn bij de laagste van Europa en het failliet van ons immigratiebeleid werd eerder deze week nog eens aangetoond toen bleek dat een aantal asielzoekers en hun families tot duizenden euro's per dag kregen uitgekeerd. Studenten aan Belgische hogescholen en universiteiten staan internationaal op de laatste plaats wat betreft aanzetten tot ondernemen.

De jarenlange betutteling door onze politici heeft ons dus met een generatie mensen opgezadeld die nog amper voor zichzelf kan denken, laat staan dat ze voor zichzelf kan zorgen. Mensen die wanneer het slecht gaat naar de overheid wijzen en door de vakbonden worden aangemoedigd om stakingen te organiseren of te gaan betogen. Mensen die wel succesvol bijdragen aan de maatschappij moeten ondertussen 50% en meer van hun inkomsten afstaan opdat die kunnen worden herverdeeld onder anderen. De solidaire welvaartsstaat noemen we dat dan.

In een aflevering van ‘Zomergasten' (VPRO) vertelde de Nederlandse dirigent Jaap van Zweden vorig jaar een prachtig verhaal. Als 16-jarige won deze Nederlandse violist het Nationaal Vioolconcours Oskar Back. Van Zweden verliet daarop Europa om zijn vioolspel verder te ontwikkelen aan de Julliard School in New York, waar mensen als Miles Davis en Itzhak Perlman hun opleiding hebben gevolgd. ‘Een hele harde, grote school', zei van Zweden daarover, ‘waar het ieder voor zich was'.

Van Zweden vertelt in een fragment (vanaf minuut 9) hoe hij in Nederland was opgeleid door de ‘geweldige' vioolpedagoge Davina van Wely. ‘Ze vertelde me precies wat ik moest studeren, hoe ik moest studeren, hoe lang ik moest studeren...'

‘Maar toen [was ik op Julliard School en] ging ik dus naar mijn lerares, de Amerikaanse vioolinstructrice Dorothy Delay, en ik vroeg: ‘Dorothy, hoeveel wil je dat ik studeer?'

‘Kan mij dat wat schelen?', was haar antwoord. ‘Dat moet jij weten'.

‘Ieder voor zich' dus en dat was uiteraard iets moeilijker, maar het werkte voor Van Zweden en hij groeide uit tot van 's werelds meest gerenommeerde musici.

Misschien is het vandaag gerechtvaardigd ons af te vragen of ook bij ons al was het maar iets meer van dat ‘Ieder voor zich' zou kunnen leiden tot iets boeienders dan het spookbeeld van een toekomst vol uitkeringen, economische stagnatie, werkloosheid, stakingen en een veralgemeende immobiliteit.