'De crisis is gebaseerd op bedrog'

'We staan voor een serieuze confrontatie, die niet noodzakelijkerwijs geweldadig moet zijn. Want de mensen hebben één ding geleerd: moderne politiek wordt bedreven via de media. Dat is essentieel. En als iets de legitimiteit van acties ondermijnt, dan is het geweld. Daarom proberen overheden altijd geweld uit te lokken.

Mijn punt is: Europa is midden een proces van sociale onrust dat in de komende jaren zal radicaliseren. Als er in dat proces geen ontwikkeling van hoopvolle bewegingen is, dan zullen het haatbewegingen zijn. Daarom is de confrontatie tussen de cultuur van hoop en de cultuur van destructieve nostalgie waarschijnlijk de belangrijkste trend in deze tijd van crisis.'

Dat heeft de Catalaanse professor Manuel Castells gezegd in de documentaire 'Metamorfose van een crisis', die maandag door de VPRO werd uitgezonden in de reeks 'Tegenlicht'. Hij is hoogleraar Communicatie, technologie en maatschappij aan de University of Southern California en de oprichter van het 'Aftermath Network', een kleine groep van internationale topintellectuelen, die dieper over de crisis nadenken.  

'De crisis is gebaseerd op bedrog,' denkt Castells, daarmee verwijzend naar de Spaanse protestbeweging Indignados, wiens slogan 'Crisis? Estafa!' ('Crisis? Bedrog!') de wereld is rondgegaan.

'Economisch gezien is er wel degelijk een crisis, maar die crisis wordt gebruikt om de macht en de winst te vergroten van de financiële groepen, die de elite vormen in onze maatschappij. Alle grote banken en financiële instellingen hebben de afgelopen jaren enorme winsten geboekt. Maar nu zitten de overheden met een begrotingscrisis en hebben geld nodig. En zeggen de banken: 'Wel, om stabiel te blijven en niet opnieuw in moeilijkheden te komen, kunnen we het jullie niet lenen. We lenen het alleen maar als jullie de lonen matigen, mensen ontslaan, sociale voorzieningen inperken en de macht van de vakbonden doorbreken.'

'Dus, in dat opzicht kun je inderdaad zeggen dat er sprake is van bedrog. Want de winsten zijn enorm gestegen. In Spanje hebben banken de hoogste winst uit de geschiedenis geboekt in 2010. En tegelijkertijd zijn de voorwaarden geschept voor een aanval op de verzorgingsstaat, de sociale voorzieningen, de vakbonden... Op alle instellingen die essentieel zijn voor de basisbehoeften van mensen.'

'Ik geloof niet dat het een samenzwering van de kapitalistische klasse is, maar uiteindelijk pakt het wel zo uit. Dus zien de mensen het als bedrog.'

De volledige aflevering van Tegenlicht staat hier