De schuldenkwestie: Amerika speelt Russische roulette

Indien het Amerikaanse Congres niet tot een akkoord komt inzake de verhoging van het schuldenplafond bestaat er één kans op twee dat Standard & Poor’s de AAA-rating van het land binnen de 90 dagen verlaagt. Dat Congres stelt een grens vast boven dewelke het land geen geld mag lenen. In het verleden was dit eerder een bureaucratische kwestie en verhoogde het Congres de grens ruim op tijd vooraleer de schatkist zonder cash dreigde te vallen (sinds 1993 is dat niet minder dan 16 keer gebeurd). Maar omdat de Amerikaanse staatsschuld en het begrotingstekort nu beiden hun hoogste niveau in zestig jaar hebben bereikt, dringen de Republikeinen aan op zeer strenge voorwaarden. Indien zo'n overeenkomst er op 2 augustus niet is, zal Amerika de intresten op uitstaande schulden niet langer kunnen voldoen. De klok tikt dus....

Wat is het probleem?
Toen Bill Clinton zijn presidentschap in 2001 overdroeg aan George W. Bush was het budget min of meer in evenwicht. Maar twee dure oorlogen, belastingsverminderingen voor de rijken en de recessie maakten daar snel een eind aan. Voor elke dollar die Amerika uitgeeft moet het vandaag 40 dollarcent lenen op de financiële markten. De staatsschuld is ondertussen opgelopen tot boven de 14.000 miljard dollar. Het echte probleem volgt later dit decennium wanneer de babyboomers massaal met pensioen gaan en de zorgkosten steil de hoogte in zullen gaan. Geschat wordt dat de Amerikaanse staatsschuld tegen 2021 100% van het bbp zal bedragen, tegen 2035 zelfs 190%. Daarom moet snel werk worden gemaakt van ingrijpende besparingen.

Wat wil het Congres?
President Obama heeft een voorstel gemaakt om 4.000 miljard dollar te besparen in de volgende 10 jaar. 70 tot 80% daarvan via besparingen; de rest via nieuwe inkomsten (belastingverhogingen). ‘Mochten de Republikeinen een normale partij zijn, dan grepen ze deze gouden kans met beide handen, ‘ schreef de conservatieve columnist David Brooks onlangs nog in The New York Times. Maar onder druk van de aan populariteit winnende Tea Party - die sterk scoorde in de tussentijdse verkiezingen- willen de Republikeinen van belastingverhogingen niet weten.  Ook de Democraten wordt verweten te weinig initiatief te hebben genomen in dit debat. Zij vinden besparingen in de sociale zekerheid en Medicare onbespreekbaar.

Wat wil het Witte Huis?
Deze onderhandelingen bieden Barack Obama een uitgelezen kans om af te raken van het etiket van ‘big government’-president. Indien hij erin slaagt het op een akkoord te gooien met de Republikeinen kan hij zich in het centrum positioneren, als een president die bereid is zijn eigen partij uit te dagen in de schuldenkwestie, wat zijn kans op een herverkiezing zou vergroten. Deze tactiek is in 1995 al eens succesvol uitgeprobeerd door Bill Clinton. Analisten zeggen dat die vergelijking niet helemaal opgaat. Ten eerste zijn de problemen vandaag van een gans andere orde van grootte; ten tweede zijn beide partijen meer gepolariseerd dan ooit tevoren en was het wantrouwen nooit groter. Verder moet Obama aan koorddansen doen om zijn eigen kiezers - die hem in 2008 aan de macht brachten - niet te verliezen door te grote toegevingen te doen aan het Republikeinse kamp.

Wat gebeurt er indien de onderhandelingen geen akkoord opleveren?
Een default zou een logistieke, economische en politieke nachtmerrie zijn, waarin de Amerikaanse regering zou moeten beslissen wie nog wel geld krijgt en wie niet. Intrestbetalingen aan het buitenland (China) zouden worden gestaakt, Obama zei eerder deze week dat er op 3 augustus niet genoeg geld in kas zou zijn om pensioenen en andere uitkeringen uit te betalen. Volgens de denktank Bipartisan Policy Center zou dit alles worden gevolgd door een automatische en onmiddelijk besparing van 45% op alle uitgaven. Tel daarbij een exploderende rente om vers geld op de financiële markten te lenen, een daling in het consumentenvertrouwen en de downgrade van de AAA-kredietbeooreling en de VS zijn klaar voor een nieuwe recessie, die uiteraard verregaande gevolgen zou hebben voor de rest van de wereld.