De vraag van 33 biljoen: waarom de crisis nog lang niet over is

"Nooit eerder in de wereldgeschiedenis was de situatie dermate slecht dat de regering ze niet nog slechter kan maken'.

-Anoniem-

Amper een paar maanden geleden leek het ganse financiële system aan de rand van de afgrond te staan. Vandaag lijken de financiële markten zich alweer te gedragen alsof alles achter de rug lijkt. Het woord stierenmarkt stond vorige week op alle voorpagina's. Hoe is dat mogelijk?

De grote bankillusie

De stierenmarkt begon toen een paar banken een paar weken geleden goede kwartaalcijfers konden voorleggen. Dat werd door vele analysten gezien als het bewijs dat we opnieuw op de goede weg zitten. Natuurlijk konden banken goede resultaten voorleggen: je kan de situatie vergelijken met een hypotethisch scenario waarbij de Amerikaanse overheid de kosten van de noodlijdende autoproducenten tot nul zou reduceren. En dan -met belastingsgeld- een paar miljoen auto's zou opkopen -die ze niet nodig heeft.

Geld zit achter slot en grendel

Het probleem is dat de banken het snoepgoed dat de overheid hen bezorgde niet wensen te delen met anderen. Het geld blijft gewoon in de bank zitten. Dit is goed nieuws omdat op die manier inflatie wordt tegengegaan en slecht nieuws omdat de economie niet snel opnieuw kan opstarten.

Wie zei stierenmarkt?

De opwaartse beurstrend van de afgelopen weken is niet meer dan een rally tijdens een berenmarkt, net zoals er zich tussen 1929 en 1932 vier soortgelijke rallies voordeden op de Amerikaanse beurs en de aandelen telkens 20% stegen om daarna opnieuw in te storten. De problemen zijn dus verre van over. Volgens Morgan Stanley hebben Amerikaanse banken al 3.600 miljard dollar aan waarde afgeschreven en komt daar nog 2.000 miljard dollar bij vóór het einde van 2009.

Meer afschrijvingen

Volgens het IMF hebben de Amerikaanse, maar vooral de Europese banken, het gros van de verliezen afgeschreven. Toch mag volgens dat IMF minstens nog eens 1.500 miljard dollar aan verliezen worden verwacht. De goede resultaten van de banken waren dan ook grotendeels te wijten aan een boekhoudkundig truukje, vooral in de VS (FASB rule 160). De rommelkredieten vormen slechts een fractie van de totale schulden die consumenten bij banken hebben. Nu de recessie steeds dieper bijt, steken al andere problemen de kop op: ook de terugbetaling van gewone hypotheken komt in de problemen, kredietkaartschulden, commerciëel vastgoed, auto's,...;

Zijn dit allemaal tijdelijke problemen, dan is de enorme schuldenberg waarop de OESO-landen zitten pas echt verontrustend. Volgens het IMF zal de huidige crisis de VS zo'n 5 biljoen dollar kosten (waarbij 1 biljoen gelijk is aan 1 miljoen keer 1 miljoen) of 34% van het bnp. De regering Obama spreekt eerder van 9 biljoen en bepaalde economen denken richting 12 biljoen dollar of 86% van het bnp. In de geschiedenis hebben overheden steeds de neiging getoond om bankencrisissen te onderschatten, omdat de indirecte kosten (zoals de afname van de belastingsinkomsten in de daaropvolgende jaren) onvermijdelijk altijd hoger zijn dan voorspeld.

Het IMF is te optimistisch

De exacte kost is belangrijk omdat deze gefinancierd zal moeten worden door de uitgave van obligaties. Volgens het IMF zullen 20 rijkste landen (G 20) zo'n 10 biljoen dollar aan waardepapieren moeten uitgeven om de kosten van de huidige crisis te betalen. Specialisten zien dit cijfer als een zware onderschatting en spreken over 15 biljoen in het beste en 33 biljoen dollar in het slechste geval. Ter vergelijking: volgens Wikipedia is de som van alle privé-rijkdom in de wereld gelijk aan 37 biljoen dollar min de verliezen die ons hebben getroffen in de periode 2007 - 2009; een meer realistisch cijfer lijkt dus 30 biljoen dollar te zijn. De som van al het spaargeld in de wereld zou in de buurt van de 100 biljoen dollar komen. M.a.w. deze crisis zou eenderde van al het spaargeld dat op de wereld is kunnen doen verdwijnen.

Wie gaat dat betalen?

Overheden kunnen een deel van deze obligaties opkopen, maar niet meer dan een fractie van het totaal. Diezelfde overheid zal dus de aankoop van obligaties voor mensen als u en ik aantrekkelijk moeten maken. 2 scenario's lijken plausibel. Of de crisis mondt uit in een deflatoire spiraal waarbij investeerders blij zijn dat ze staatsobligaties met een oprengst van 2 à 3% kunnen bemachtigen.  Of de deflatiedreiging verdwijnt, de economie komt er opnieuw bovenop en investeerders eisen een veel hogere rente voor het nemen van dit soort risico. Welke van de twee scenario's zich ook voordoet; beide zijn slecht voor de aandelenmarkten.

[Gebaseerd op: InvestorsInsight.com - Auteur: John Mauldin]