Het einde van het pensioen

Het pensioen is een uitvinding van Otto von Bismarck. In 1879 besliste hij dat arbeiders die de leeftijd van 70 jaar overschreden, recht hadden op een maandelijkse uitkering. De gemiddelde levensverwachting voor een Pruis in die tijd was... 45 jaar. Toen de VS in 1935 een systeem van sociale zekerheid introduceerden werd de pensioengerechtigde leeftijd vastgesteld op 65 jaar, 3 jaar meer dan de leeftijd waarop een gemiddelde Amerikaan toen overleed. Staatspensioenen bestonden dus om een miniem percentage van de bevolking een zonnige oude dag te bezorgen.

Vandaag krijgt zowat iedereen een pensioen en voor velen in de rijke landen duurt dat pensioen even lang als de tijd dat ze als werknemer actief waren. In sommige Europese landen duren pensioenen gemiddeld langer dan een kwarteeuw. De Amerikaanse pensioengerechtigde leeftijd ligt op 66, maar de gemiddelde Amerikaan stopt met werken wanneer ie 64 is en leeft dan nog 16 jaar. In 1935 namen pensioenuitkeringen 0,2% van het bnp in, vandaag is dat 7%. Volgens de OESO zal dat percentage tegen 2050 verdubbelen.

In 1950 telden OESO-landen gemiddeld 7 mensen tussen 20 en 64 voor elke 65-plusser; vandaag is die verhouding 4 tot 1 en in 2050 zal ze 2 tot 1 zijn. Het is utopisch te denken dat de tekorten op de arbeidsmarkt, die deze demografische evolutie in de rijke landen zullen creëren, door migranten zullen worden ingevuld. De instroom van immigranten zou dan een veelvoud moeten worden van wat vandaag het geval is, iets wat -de Europese verkiezingen van eerder deze maand indachtig- politiek gezien onmogelijk lijkt.

Bedrijven zullen zich dus moeten aanpassen aan deze nieuwe situatie: oudere mensen zullen moeten blijven werken; bedrijven zullen voor hen aangepaste jobs aan aangepaste salarissen moeten creëren. Dat is niet eens zo'n probleem. Het gros van de zestigplussers gaf onlangs aan graag wat langer te blijven werken indien dat hun pensioenuitkering ten goede komt.

Vanaf 2020 zullen werkgevers weinig meer keus hebben dan massaal 60-plussers in dienst te houden. Het gradueel optrekken van de pensioengerechtigde leeftijd naar zeventig jaar lijkt onvermijdelijk. Totnogtoe heeft enkel Denemarken de wat radicale stap gezet om de pensioenleeftijd te indexeren aan de levensverwachting.

[The Economist]