Kunnen we Griekenland niet gewoon uit de EU gooien?

Angela Merkel en de Nederlandse ontslagnemende premier Jan Peter Balkenende hebben geen zin meer in Griekenland. Balkenende benadrukte gisteren nog eens dat de Grieken hun financiële sores aan zichzelf te danken hebben door jarenlang een loopje te nemen met de cijfers. En terwijl in Parijs en Berlijn druk naar een compromis wordt gezocht om een einde te maken aan de ‘Griekse crisis', die de euro op zijn laagste punt in 10 maanden liet noteren, stellen velen zich de vraag of het niet makkelijker zou zijn om Griekenland gewoon uit de EU te zetten. Maar kan dat wel?

Het antwoord is neen. De EU-wetgeving biedt geen mechanisme om een lidstaat uit de Unie te verwijderen. Zelfs indien Griekenland Frankrijk zou binnenvallen zou de Europese Commissie een nieuwe wetgeving moeten opstellen om dat wel te kunnen doen.

Griekenland zou wel vrijwillig de EU kunnen verlaten. Op 1 december vorig jaar trad een clausule in werking -artikel 50 of de Exit Clausule-, die stelt dat indien Griekenland de Unie wil verlaten het land daarvan de Raad van Europa moet verwittigen en uitleggen waarom het niet langer aan zijn verplichtingen kan voldoen. Die Europese Raad bestaat uit de staatshoofden of regeringsleiders van de 27 lidstaten van de Europese Unie, voorzitter Herman van Rompuy en de voorzitter van de Europese Commissie, José Manuel Barosso. Daarna moet een gekwalificeerde meerderheid van leden van die Raad van Europa zijn fiat geven en een uittredingsverdrag negociëren dat wordt goedgekeurd door het Europees Parlement.

Hoewel dat proces eenvoudig lijkt is het allesbehalve dat. Want mocht Griekenland een vertrek uit de Unie aangrijpen om zijn munt te devalueren, dan zouden een aantal landen -waaronder zeer waarschijnlijk Duitsland- daar onmiddellijk verzet tegen aantekenen en naar het Hof van Europa trekken om daar hun slag thuis te halen. De belangrijkste zorg zou ongetwijfeld het impact van zo'n vertrek op de stabiliteit van de euro zijn, waarbij de aanhangig gemaakte rechtszaken niet enkel tientallen miljoenen euros zouden kosten, maar eveneens jaren dreigen in beslag te nemen. Wat zou gebeuren wanneer een meerderheid van landen zich tegen het vertrek van Griekenland zou uitspreken is niet meteen duidelijk.

Mocht Griekenland, zoals door een aantal economen gesuggereerd, opteren voor een zogenaamde ‘euro-vakantie' - een periode waarin het de eurozone tijdelijk zou verlaten om een gedevalueerde drachme te herinstalleren en zijn economie op orde te brengen, dan nog kan Griekenland de euro niet afdanken zonder ook zijn EU-lidmaatschap kwijt te spelen. Het land zou wel de euro verder kunnen blijven gebruiken op eenzelfde manier als een toerist in Moskou of New York met euros kan betalen. Griekenland zou dan wel zijn banden met de Europese Centrale Bank moeten doorknippen en een eigen munt in het leven roepen.