Pipiboy

Cees Nooteboom beschrijft in een van zijn reisboeken het onbehaaglijke gevoel van vervreemding dat je voelt wanneer je weer thuis bent na een lange reis. Zaventem, de rit naar huis, thuis?  Hoe zat dat hier ook weer? Dat vreemde lege gevoel duurt echter nooit lang, omdat de waan van de dag heel snel weer overneemt. En China, dat schuift heel snel naar de achtergrond. 

Daarom wil ik nog even stilstaan en een bilan opmaken. We hebben nu meer dan een week rondgelopen in  China. Beijing bezocht, Shanghai bezocht. Met veel Chinezen gesproken, met expatriates, veel gewandeld en veel gegeten. Wat zijn we wijzer geworden?

-         China is en blijft een mysterie. Als dat geen dooddoener van jewelste is. We weten nu vooral hoe ontsellend heel het is dat we nog niet weten en nog niet begrijpen. Onwaarschijnlijk verbluffend hoe sterk en hoe hardnekkig dat westers referentiekader is waarmee we een vreemde cultuur tegemoet treden. Onze geest blijft vol clichés en gemedieerde beelden zitten. Hoe banaal en voorspelbaar het mag klinken, dat is al een dijk van een inzicht. Ik weet nu beter dan ooit hoe relatief en beperkt dat referentiekader is. Er zijn veel interculturologen die je wijzen op de verschillen en de overeenkomsten, die je zeggen hoe je met Chinezen moet omgaan, hoe je zaken met hen moet doen. Er is één sleutelwoord hier: repect. Respect voor de andere en zijn eigenaardigheden. Het kost tijd om relaties op te bouwen, maar zonder die respectvolle relaties zal het niet gaan.

-         Gezicht. Ik zal nooit het belang van het gezicht, mian zi, vergeten. Chinezen willen hun gezicht niet verliezen, en ze willen ook niet dat wij ons gezicht verliezen. Daarom lijken ze in alles mee te gaan, en blijken overeenkomsten achteraf helemaal geen overeenkomst. Wij hebben de neiging om snel ter zake te komen, direct te communiceren en een deal te willen closen. Dat botst onvermijdelijk op de cultuur van het indirecte en het impliciete, en het schijnbaar onderdanige. De ja's die je zo verzamelt zijn geen echte ja's.

-         Guangxi is een fascinerend concept. Vergelijk het met onze manier van netwerken, maar dan met sterke wederzijdse verplichtingen. Reciprociteit is heel sterk. You honor me a foot, I will in return honor you ten feet. Iets wat wij toch wel minder hebben.

-         Beijing en Shanghai zijn fascinerende steden. Unieke mengelingen van traditie en moderniteit. Gigantische uitdagingen op zowat elk gebied: urbanisatie, transport, ecologie, gezondheid, veiligheid. Het zijn de levende laboratoria van de Stad van de 21^ste Eeuw. De Stad van de 21^ste eeuw zal Aziatisch zijn. Hier brandt de lamp, in Europa wordt het licht uitgedaan. Het Avondland wordt het Nachtland. Wat moet gezegd: op geen enkel ogenblik voelden we ons er ongemakkelijk of onveilig. De politie in burger moet een prima job doen: orde handhaven zonder zichtbaar te zijn. Daar wordt niet geroepen om meer blauw op straat.

-         De Verboden Stad in Beijing, de Pudong skyline van Shanghai en de flaneerboulevard Bund in Shanghai zijn onvergetelijk. Noem Beijing het Moskou van China, met zijn oude wijken (hutongs) en nieuwe wijken, zijn Kremlin als Verboden Stad en zijn Rode Plein als het Tien An Men square. Shanghai is het New York van China, met zijn wolkenkrabbers in skyline formatie, en zijn ligging aan de East River en de Hudson, en de zee niet veraf.

-         De Vlamingen die we er ontmoet hebben, leven er graag. Ze zijn blij en enthousiast over de zakelijke mogelijkheden en de kwaliteit van hun leven. Ze ergeren zich meer aan hun eigen landgenoten dan aan de Chinezen. Noem het intra-etnisch racisme, een dure nieuwvorming. Er zouden een 100-tal Vlamingen zijn die perfect Chinees spreken.

-         België is niet zo happig om visa te verstrekken aan Chinezen om ons land te bezoeken. De vrees om illegale immigratie zit er goed in nadat een groep van een 200 tal Chinezen die in Zaventem geland waren, ineens spoorloos verdwenen waren.

-         Wij Belgen hebben geen slechte reputatie bij de gemiddelde Chinees. Op de Bund, het toeristische hart van Shanghai, dat langs de ene kant geflankeerd wordt door de Huangpu rivier, en langs de andere kant door prachtige vooroorlogse gebouwen uit de tijd van de Europese concessies, werden we steevast aangeklampt door vrouwelijke studentes en het gesprek ging dan als volgt:

o      ‘Where you from?'

o      ‘From Belgium'

o      ‘Ah! Chocolates'

o      ‘Yes, chocolates'

o      ‘And pipiboy!'

o      ‘Who? Me pipiboy?'

o      ‘No, small pipiboy. Funny pipiboy'

o      ‘Yes, funny'

o      ‘Can I walk with you, to practice my English?'

o      ‘Ok.'

Ik vroeg aan onze gids waarom Bart en ik blijkbaar zo populair zijn bij de studentes, en zij opperde dat het aan onze baardgroei ligt. Chinese mannen hebben weinig tot geen haargroei in hun gezicht, of op hun borst.

Toen ik dit verhaal aan mijn voortreffelijke echtgenote vertelde, bekeek ze mij wel heel achterdochtig. Ik blijf er bij dat het geen hoertjes waren. Anders hadden ze meteen gezegd ‘massagi 10 dollars'.

-         De volgzaamheid en het respect dat Chinezen hebben voor autoriteit en voor ouderen gaat terug op Confusius, en is onuitroeibaar. Zijn sociale moraal heeft de keizers en de communisten altijd goed uitgekomen. De mooiste oneliner van Confusius vind ik deze: "Het is beter een kaars te ontsteken dan te klagen over de duisternis." Het gemeenschapsgevoel is nog steeds heel sterk op het platteland, maar het individualisme en de competitiegeest worden heel sterk in de de grote steden. Sociologen spreken van twee China's die in razend tempo uit elkaar aan het groeien zijn: het gigantische binnenland enerzijds en de Beijing en Shanghai anderzijds.

-         Het eten in China kan voortreffelijk zijn. De keuze is enorm. Het Tsingtao bier is voortreffelijk.

-         Ik ga met mijn Chinese compaan Summer Jong Shia een Chinese divisie van Valueselling oprichten in Shanghai. Dat wordt nog een leuk avontuur!

- Bart en ik waren gezegend door een perfect gezelschap van charmante, aangename en intrigerende reisgezellinen. We missen ze vreselijk.

- Een heel geestige roman over de interactie tussen Europa en Azië, tussen een Chinese vrouw en een Engelse man is A Concise Chinese-English Dictionary for lovers van de filmmaakster en romanschrijfster Xiaolu Guo. Het gaat over een jong Chinees meisje uit een afgelegen boerendorpje dat helemaal alleen naar Londen komt om Engels te leren. Het boek is in een aandoenlijk soort gebroken Pidgin English geschreven dat beter wordt naarmate Zhuang het Engels beter onder de knie heeft en die rare Engelsen beter begrijpt. De contrasten worden heel fijn aangegeven, het onvermogen tot communiceren is heel aangrijpend. Het is een mislukt liefdesverhaal, maar het heeft toch bijna de Orange prijs voor humorfictie gekregen.

- Tenslotte, China is in tegenstelling tot wat velen denken de grootste democratie ter wereld: 'We have elections evely day', roepen ze enthousiast.

[Volg hier de fotostream van Bart Ramakers]