Waarom grote bedrijven het probleem en niet de oplossing zijn...

Toen ik onlangs een groep middenmanagers van grote bedrijven toesprak omtrent ondernemerschap, besefte ik te laat dat mijn woorden hen irrelevant in de oren moeten geklonken hebben. Ik sprak over onafhankelijkheid, vrijheid en het nemen van risico’s, terwijl zij allen gevangen zaten in de comfortabele, luchtdichte doodskist van grote bedrijven, schrijft Luke Johnson in de Financial Times. Johnson werd in Engeland bekend als de succesvolle ondernemer achter de fastfoodketen Pizza Express. Vandaag is hij voorzitter van de televisiezender Channel 4 en verzorgt hij wekelijks een column in de Financial Times.

‘Allen waren al hun ganse leven in dienst van reuzenondernemingen. De moeilijkheden van het ondernemerschap waren hen volledig vreemd. Te laat bedacht ik dat managers van grote bedrijven meer gemeen hebben met ambtenaren dan met ondernemers en start-ups. Dacht ik ooit dat het grootste verschil in zakendoen zich tussen privé en overheidsondernemingen bevond, dan besef ik nu dat het echte verschil zich tussen de grote en de kleine ondernemingen situeert: tussen enorme bureaucratieën en door de baas geleide bedrijfjes.

Grote ondernemingen zijn meestal multinationals, die vooral geïnteresseerd zijn in belastingvoordelen; het equivalent van niet-gedomiciliëerden- alles heeft de neiging om steeds opnieuw te verhuizen naar de laagstekostenlocatie. In privé-onderneminkjes weet je tenminste nog wie de baas is en deze bedrijfjes opereren meestal lokaal en doen iets terug voor de samenleving waarin ze actief zijn. Belastingvoordelen zitten er voor hen zelden in...

De overheid en grote bedrijven hebben nauwe, vaak ongezonde banden. Corporate betaalt lobbyisten en advocaten die op hun beurt de regelgeving en de regulators moeten beïnvloeden; politici zoeken zitjes in raden van bestuur van grote banken en andere monopolisten eens ze de politiek vaarwel zeggen. Grote bouw-, IT-, veiligheids-, en defensiebedrijven zijn goede maatjes met de overheidssector. Hun talent ligt bij contractonderhandelingen eerder dan bij innovatie.

In mijn eigen bedrijven, schrijft Johnson, verdient de topman 5 tot 10 keer meer dan de laagste in rang; in de corporate keizerrijken loopt dat verschil al snel op tot 100 keer wat de gewone arbeider betaald krijgt. Zulke verschillen leiden onvermijdelijk tot grote dysfuncties. Raden van bestuur raken geobsedeerd door governance; CEO’s overtuigen zichzelf van hun genie, elke loyauteit wordt personeelsleden al snel vreemd. Grote bedrijven zijn gericht op besparingen, uitbesteden en automatisering. Ze genereren geen jobs, maar zijn er eerder op uit jobs te vernietigen.

Natuurlijk vereisen een aantal sectoren enorme hoeveelheden kapitaal, besluit Johnson. Andere, zoals watervoorziening, moeten best monopolies blijven. En grote bedrijven realiseren besparingen dankzij hun schaalgrootte waarvan ze op hun beurt de consument laten meeprofiteren. Dus ik aanvaard dat grote bedrijven ook voordelen hebben voor de samenleving.

Toch hoop ik dat op een dag deze gestage consolidatie wordt omgekeerd en zowel de overheid als de industrie opnieuw tot een menselijke schaal terugkeren.