Wat betekent het faillissement van een land voor de gewone burger?

‘Toen Amazon mijn kredietkaart weigerde. Die dag begreep ik dat ik niet langer deel uitmaakte van de eerste, maar van de derde wereld.’ Een Argentijnse fotograaf vertelt in de weekendeditie van de Financial Times (The middle-class trapdoor, Simon Kuper) wat het faillissement of default van zijn land in 2002 voor de gewone burger betekende. Het land staakte zijn betalingen, bankrekeningen werden bevroren, de president vluchtte het land uit... per helikopter.

Er zijn twee manieren om te leven, zegt hij: in de eerste of in de derde wereld. Indien Griekenland zijn munt devalueert en uit de euro stapt zullen de Grieken zien wat gebeurt wanneer ze in het valluik tuimelen en van de eerste naar de derde wereld worden gekatapulteerd. Kleine en grote dingen in je leven veranderen... net als je wereldbeeld.

In zowel Argentinië als Griekenland dacht de middenklasse altijd: ‘Ons kan dat niet gebeuren’. De Argentijnse middenklasse leefde ooit beter dan de Europese. Maar in 2002 hoorde je in Buenos Aires steeds meer verhalen van middenklasse-burgers die de val niet hadden kunen ontwijken. Er was de architect die nu eieren verkocht; de Britse immigrant die zijn keuze voor Argentinië 40 jaar geleden bitter betreurde; een 71-jarige zakenman met een tweede verblijf in Punta del Este (Uruguay), die plots moest overleven met 90 euro per maand (en dacht op zijn 80ste opnieuw financiëel onafhankelijk te zullen zijn). Er was de verpleegster die haar eigen diagnose had gesteld (een breintumor), maar geen geld had voor een behandeling en dus maar stilletjes thuis was doodgegaan...

Al deze mensen voelden enkel ongeloof. Dit kon niet hen overkomen. Plots werd het veiligheidsnet onder hun voeten weggetrokken, de sociale staat was niet meer...

In haar mémoires The Past is Myself, vertelt  schrijfster Christabel Bielenberg, een Britse die in Hitlers Duitsland woonde, het verhaal van haar tuinier, Herr Neisse, die -geruïneerd door de Eerste Wereldoorlog - jarenlang had gespaard om zijn geliefde te kunen huwen. ‘Vaak ging hij met honger naar bed, maar jaren later had hij opmerkelijk genoeg toch een potje bijeengespaard om zijn Hilde te kunnen huwen.’ Maar in 1923 verloor hij al zijn spaargeld door de hyperinflatie. ‘Ik kon nog net een kopje en een bord kopen, die ik aan Hilde gaf’. Toen de beurskrach van 1929 hem opnieuw ruïneerde werd Heisse een nazi.

'Ik zeg niet dat alle Argentijnen en Grieken nazi’s zullen worden,' schrijft Kuper, 'maar vele mensen die in het valluik tuimelen door een vreemde samenloop van gebeurtenissen zien overal spoken. Er zijn twee soorten mensen: zij die niet in samenzweringstheorieën geloven (meestal de blanke middenklasse) en zij die het wel doen (meestal armere mensen). Blanken die deel uitmaken van de westerse middenklasse geloven dat Osama Bin Laden is vermoord door de VS, terwijl de meeste Pakistani’s denken dat zijn dood iin scène is gezet als onderdeel van een of andere samenzwering. De meeste blanke middenklassers denken dat Argentinië in 2002 is gevallen door zijn absurde economische politiek. De meeste Argentijnen leggen de schuld bij het IMF. Herr Heisse legde de schuld bij de joden.

Indien Griekenland failliet gaat wordt de kans dat de mensenrechten en het eigendomsrecht in gevaar komen enorm.