Wat kan Europa redden? Politieke moed

In Azië en Amerika is het bon ton geworden om Europa te minachten. Het Europese tijdperk behoort tot het verleden, wordt daar gezegd. Het Avondland ligt in de touwen en haar aanzien in de wereld is sterk verminderd. De verouderende en naar binnen gerichte bevolking heeft niet langer de kracht om tegenslagen te overkomen. Doch een ziek Europa helpt niemand verder. Mocht de EU gezond zijn, dan was de globale economische crisis al achter de rug, want tot op vandaag blijft Europa ‘s werelds grootste economie.

Dus eerder dan Europa’s onvermogen te ridiculiseren, moet de wereld zich afvragen hoe het continent zijn kracht kan herwinnen. Het magazine The Economist is daarover optimistisch. Op voorwaarde dat onze politici enige moed tonen.

Tijdens de jaren tachtig van vorige eeuw -gekenmerkt door lage economische groei, hoge werkloosheid en 2 olieschokken- wist Europa onder impuls van de Franse politicus Jacques Delors een einde te maken aan wat toen de ‘Eurosclerosis’ werd genoemd.

Delors verjongde de Europese instituten en stond aan de wieg van het in 1992 eengemaakt Europa. Deze hervormingen legden de basis voor een van de meest dynamische periodes in de Europese geschiedenis.   Spijtig genoeg lijkt de huidige generatie Europese politici daar niets van te hebben geleerd.

Terwijl Frankrijk aandringt op meer regulering, is Duitsland voorstander van meer discipline. De Duitsers stapten in Europa met de belofte dat de euro met dezelfde discipline zou worden gemanaged als hun Deutschmark. Vandaag zijn ze het beu om te betalen voor andere uitgavezieke  lidstaten. Doch indien het Franse idee onacceptabel is, dan is het Duitse onwerkbaar. De politiek heeft van bij het begin de economie op het verkeerde spoor gezet. Anders hadden landen als België en Italië nooit kunnen toetreden.

Toch is de kans dat de eurozone deze storm overleeft niet gering. Ten eerste zijn Europeanen meesters in het sluiten van compromissen; ten tweede zou de opspliting van de eurozone het bestaan van de EU zelf op de helling zetten.

Het blijft dus aanmodderen met Europa; een strategie die problemen vermijdt, maar ze niet oplost. In tegenstelling tot de strategie die Delors had uitgetekend blijft de vrije markt vandaag half werk. De EU is 30% minder productief op vlak van diensten dan de VS. Volledige sectoren, zoals de gezondheidszorg, blijven verstoken van concurrentie binnen de EU zelf. Ook telecomoperatoren en high-techbedrijven blijven beschermd. De Italiaanse economist Mario Monti berekende dat een volledige vrijmaking van de Europese digitale markt tot een groei van 4% in bbp zou leiden. Ook het Europese patentsysteem is omslachtig; het vrij verkeer van werknemers is nog altijd geen feit en de energiesector is nog niet vrijgemaakt. Het innen van schulden buiten de landsgrenzen blijft een complexe oefening. Overal in Europa gaan werknemers te vroeg met pensioen.

Bovenvermelde zaken veranderen vergt politieke moed. ‘We weten allemaal wat gedaan moet worden,’ zegt de Luxemburgse premier Jean-Claude Juncker daarover. ‘Maar we weten niet hoe we opnieuw herverkozen moeten worden eens we het gedaan hebben.’

Dat is geen excuus meer, schrijft The Economist. De euro werd in het leven geroepen om te vermijden dat landen hun concurrentievermogen zouden herstellen door hun munt te devalueren. En zo geschiedde. Europeanen lijken dat beter te begrijpen dan hun politieke leiders. 73% van de Duitsers en 67% van de Fransen denkt dat ze beter af zouden zijn in een volledig vrijgemaakte markt (Pew Research, juni 2010). In 2007 -toen de economische boom zijn hoogtepunt bereikte- was dat respectievelijk 65 en 58%

De nood aan sociale cohesie wordt door Europese politici vooral als excuus aangewend om niets te doen, schreef The Economist een tijd geleden. Maar is het moreel nog verdedigbaar om 'mensen met een vastbenoemd jobstatuut, binnen vakbonden of andere bevoordeelde beroepen- verder te beschermen wanneer de kost om deze ‘insiders' te beschermen uiteindelijk grotendeels wordt gedragen door zij die niet binnen dat gepriviligieerde systeem opereren: de outsiders of werklozen, mensen -steeds meer- met een tijdelijk contract, vooral jongeren en immigranten.'
Is het nog verdedigbaar om belastingen te innen opdat gezonde mensen op hun zestigste met pensioen kunnen gaan? Is het nog verdedigbaar dat gezinnen de broeksriem moeten aanspannen omdat de Europeaan nog steeds te veel betaalt voor zijn energie?

Deze crisis biedt de Europese politici de kans om een eigen coalitie voor hervorming samen te stellen, die opnieuw haar focus legt op het vrijmaken van de markt.

Ze kunnen die kans beter grijpen.