Wie leidt Europa? Barosso, Van Rompuy, Trichet of kredietbeoordelaar Fitch?

Hoe kan het dat een bericht van een kredietbeoordelaar, die tijdens de financiële crisis van 2008 een hoofdrol opeiste toen aan het licht kwam dat hij jarenlang veel te gunstige beoordelingen had afgegeven voor banken die vandaag al failliet zijn, de euro meteen naar zijn laagste notering in 10 maanden stuurt? Die vraag is gerechtvaardigd, want dat is precies wat gebeurde nadat kredietbeoordelaar Fitch gisteren de rating van Portugal verlaagde van AA naar AA-.

Vraag is of die verlaging wel nodig was, want in een begeleidende verklaring zei Fitch dat ‘Portugal niet bovengemiddeld lijdt onder de wereldcrisis, ook al blijven de vooruitzichten op een economisch herstel zwakker dan in de 15 andere lidstaten van de eurozone, wat op middellange termijn op de openbare financiën dreigt te wegen.'

Wat betekent die verlaging? Gewoon dat Portugal een kans op enkele duizenden maakt om failliet te gaan en dat de rente die moet betaald worden op de aankoop van Portugese schulden iets omhoog gaat. Eigenlijk betekent dat niets, enkel voor de financiële markten zitten er gevolgen aan vast.

Maar dat die aankondiging van Fitch er net voor de Europese top in Brussel kwam is het logische gevolg van een episode die vorige herfst begon. Eens de stimulusplannen in werking traden hebben de verantwoordelijken van Fitch -een onafhankelijk bedrijf dat wordt geleid door de Franse miljardair Marc Ladret de Lacharrière-  de verschillende Europese hoofdsteden bezocht om er hun verhaal te doen. En overal was het discours hetzelfde: 'de schulden zijn te hoog; de kredietbeoordeling zou wel eens kunnen worden verlaagd'. De doelsteling: drastische besparingsplannen opstellen die ‘het einde van de crisis' moesten bewerkstelligen.  De algemeen directeur van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), Dominique Strauss-Kahn, noemde die maatregelen 'suicidaal'. Vanuit een recessie naar besparingen gaan is het droomrecept bij uitstek voor een volgende recessie, aldus Strauss-Kahn.

Kredietbeoordeelaars als Fitch hebben lak aan dat soort theorieën. Ze hebben amper concurrenten en waar het hen vandaag op aankomt is hun positie te versterken.  Van diverse kanten werd bij het uitbreken van de bankencrisis kritiek geuit op ratingbureaus: ze zouden niet snel genoeg hebben gereageerd op negatieve ontwikkelingen op de Amerikaanse woningmarkt, terwijl ze ook door de ondernemingen waarvan ze de kredietwaardigheid beoordelen worden betaald. Sommigen beweren dat hierdoor de neutraliteit in het gedrang komt. De kritiek bereikte een hoogtepunt, toen zowel de Franse president Sarkozy als eurocommissaris McGreevy (Interne Markt) in augustus 2008 aankondigden een onderzoek te willen houden naar de werkwijze van bureaus als Moody’s, Standard & Poor’s en Fitch.

Doch de echte kracht van bureaus als Fitch schuilt in de zwakte van de regeringen, die het bureau gebruiken om landen en volkeren ertoe te dwingen besparingsplannen te aanvaarden omdat ze zelf te onbekwaam en te laf zijn om die boodschap over te brengen, schrijft Philippe Cohen op het webmagazine Marianne2. Europese regeringen gebruiken de ‘Fitch'-dreiging om besparingen door te voeren zonder dat daarover kan worden gediscussieerd. Het agentschap speelde niet voor niets een hoofdrol in het besparingsplan dat de Griekse premier Papandreou de Grieken door de strot duwde. Resultaat voor de Grieken: draconische besparingen en een hogere rente wanneer ze geld willen lenen op de financiële markten.

Het zijn dus noch Barosso, noch Trichet en consoorten die Europa leiden, maar de baas van een privé-onderneming die duizenden onbekwame economen in dienst heeft en voor wie onze regeringen de rode loper blijven uitrollen. Hoe lang nog?