De jobtiteldiarree: over chiefs, presidenten, vice-presidenten en sanitair consultants

De Noord-Koreaanse dictator Kim Jong Il heeft 1.200 officiële titels. Daarbij zitten een paar prachtexemplaren, zoals  ‘Zoon van de 21e eeuw’, ‘Eeuwige zon’,  ‘Zon van het socialisme’, ‘De grootste man die ooit heeft geleefd (Jong-Il meet notabene 1,58 meter) en ‘Hij die verscheen uit het licht van zon en maan’.

Ook waar het jobtitels betreft leven we in het tijdperk van ongebreidelde overdrijving. Nog niet zo lang geleden hadden bedrijven een Chief Executive Officer. Dan kwamen de Chief Financial Officers, de Chief Technology Officers en de Chief Operations Officer. Ondertussen kampt de bedrijfswereld met dozijnen Chiefs, ook wel eens de ‘C-suite’ genoemd.

Chiefs zijn er vandaag voor ongeveer alles: zo is er een Chief Knowledge Officer, naast een Chief Diversity Officer. Southwest Airlines heeft al een Chief Twitter Officer; Coca-Cola en Marriott benoemden Chief Blogging Officers en Kodak heeft een Chief Listening Officer.
Toch blijven Chiefs in verhouding nog zeldzaam vergeleken met het leger presidenten en vice-presidenten. Sociaal netwerk LinkedIn berekende dat het aantal leden dat de titel 'vice-president' voert tussen 2005 en 2009 tot 426% sneller toenam dan het netwerk in zijn geheel. De inflatie voor de titel 'president' was 312%; die voor 'Chief' 275%.

Het opblazen van jobtitels is even populair bij indianen als bij de Chiefs in kwestie. De America’s International Association of Administrative Professionals heeft een database met meer dan 500 jobtitels. Werden boodschappendragers vroeger gewoon ‘porteurs’ genoemd, dan heten ze vandaag “media distribution officers”. Vuilnisophalers zijn “recycling officers” en mensen die toiletten schoonmaken heten “sanitation consultants”. Personeel bij de Amerikaanse broodjesketen Subway krijgt een label met ‘sandwich artist’ op zijn schort gepind. Ook de Fransen doen mee: schoonmaaksters heten daar voortaan  “techniciennes de surface” (oppervlaktetechnici).

The Economist’s Schumpeter zocht een verklaring voor deze hevige jobtitelinflatie. Een van de redenen is dat een opgeblazen jobomschrijving in crisistijden een gebrek aan salarisverhoging en bonussen compenseert. Maar er is nog een structurele reden: dat is de toenemende complexiteit binnen de zakenwereld. Zo zijn er verantwoordelijken per productlijn, per land, per regio. Iemand wordt al snel Vice-President for Photocopiers Asia-Pacific, bijvoorbeeld. De veelvuldige herstructureringen en de vlakkere organisaties hebben het aantal betekenisloze jobtitels paradoxaal genoeg doen stijgen. Ook wie niets meer over iemand anders te zeggen heeft, houdt van een jobtitel die goed op zijn CV staat.

Dan is er nog de technologiesector, die titelinflatie hoog in het vaandel voert. Steve Jobs refereert niet zonder humor naar zichzelf als “Chief know it all”. Jerry Yang en David Filot, de stichters van Yahoo!, noemen zichzelf de “Chief Yahoos”. Dan zijn er nog duizenden IT-werkers die graag naar zichzelf referen als (Chief) master, guru, evangelist of -vandaag erg populair- ninja.

Twee landen die -geobsedeerd als ze altijd al waren door hiërarchie- gretig meedraaien in de titelcarrousel zijn India en China. Een ronkende jobtitel kan daar nog een garantie zijn op een bruid of hoger aanzien in je naaste vriendenkring.

Is een jobtitel van belang? De voordelen van een ronkende titel zijn meestal een kort leven beschoren. De nadelen daarentegen gaan langer mee. Mensen worden cynisch, vooral als een opgeblazen titel inkomensverlies moet compenseren. Ook de jobmarkt wordt ondoorzichtiger. Want hoeveel krijgt een  “Vision controller of multiplatform and portfolio” (BBC) of een “manager of futuring and innovation-based strategies” (American Cancer Society) betaald?

Maar eerder dan mensen meer werkzekerheid te bieden, heeft deze jobinflatie vooral een pervers effect . Een ronkende, nietszeggende titel maakt iemand alles behalve onvervangbaar. Bedrijven zullen twee keer nadenken vooraleer een IT-consultant aan de deur te zetten. Maar wat met de Internet Evangelist of de Chief Scrum Master?

De basis van inflatie is immers dat ze al wat ze aanraakt in waarde doet dalen.