De mythe van de charismatische leider

Leiderschap is een populair maar complex thema. Hoewel er meer boeken over leiderschap op de markt zijn dan er leiders zijn, blijven vele landen met het begrip worstelen. De Fransen hebben er niet eens een woord voor; de Duitsers doen er alles voor om in hun vertaling het woord Führer te vermijden. Volgens de Duitse socioloog Max Weber (1864-1920) kon men leiders in drie categorieën indelen: de traditionele leider, de charismatische en de legaal-bureaucratische. Charismatische leiders zouden de beste, want meest inspirerende zijn. Het woord charisma is afgeleid van het Grieks en betekent de uitstraling die iemand met een sterke persoonlijkheid heeft. Maar de leider van vandaag heeft niet zozeer charisma nodig; de zaken gedaan krijgen is wat telt. Time Magazine verzamelde vijf tips die moeten aangeven dat je ook een leider kan zijn zonder over dat (overroepen) charsima te beschikken:

1. Maak je geen zorgen over je uiterlijk: je daden zijn belangrijker.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft de ‘looks' van een huisvrouw, maar ze is meedogenloos. ‘Ze zet haar tegenstanders niet aan de kant; ze vernietigt ze,' zeggen politieke insiders. Haar uitstraling zorgt ervoor dat ze door vele tegenstanders wordt onderschat.

2. Weet wie en wat je leidt; verschillende situatie vereisen een verschillende aanpak.

Italië toont zich keer op keer erg vergevingsgezind ten opzichte van premier Silvio Berlusconi. Volgens columnist Beppe Severgnini van de Corriere della Sera komt dat gebrek aan drang om Berlusconi te veroordelen voort uit het feit dat de premier de incarnatie van de doorsnee Italiaan is. ‘Hij is niet enkel Italië's leider, hij is onze autobiografie,' schreef Severgnini na het zoveelste schandaal. Leiders die weten hoe hun kiezers in elkaar zitten kunnen zeer veel voor mekaar krijgen. De briljante Margareth Tatcher onderging het tegenovergestelde lot. Zij raakte in 1990 de voeling met haar publiek kwijt en werd onmiddellijk gedumpt.

3. Een goede speech komt op YouTube. Niet meer dan dat.

Duitsers hielden ervan te spotten met de povere spraakvaardigheid van hun kanselier Helmut Kohl. Zijn Rijnlands accent en gebrekkige speeches werkten vooral op de lachspieren. Maar toen de Muur van Berlijn in 1989 viel wisten zijn politieke tegenstanders niet wat te doen. Kohl vatte het historisch moment wel en realiseerde binnen het jaar het onmogelijke: de eenmaking van Oost en West. Zijn besluitvaardigheid en niet zijn speeches maakten van hem een leider.

4. Doorzettingsvermogen loont altijd. Probeer, probeer en probeer nog eens.

VN-voorzitter Ban Ki-moon is nog zo iemand die een gebrek aan charisma wordt verweten. Maar zijn doorzettingsvermogen begint stilaan historische vormen aan te nemen. De VN krijgt elk probleem voorgeschoteld dat door de grootmachten niet kan worden opgelost en de meningsverschillen worden vaak alleen nog groter. Van de mensenrechtenproblematiek in Birma tot de genocide in Darfur. Het is enkel dankzij Ban's diplomatisch talent dat de Veilgheidsraad uiteindelijk instemde met een VN-Afrikaanse Unie-vredesmacht voor Darfur.

5. Neem je verantwoordelijkheid. Leiderschap betekent dat je niet gaat lopen wanneer de zaken slecht gaan.

De dag voor de D-day landing in 1944 had generaal Dwight Eisenhower (charisma onbestaande) een korte speech voorbereid voor mochten de zaken slecht aflopen. Die luidde als volgt: ‘Onze landing in Cherbourg-Havre hebben niet het succes gekend dat nodig was. Daarom heb ik de troepen teruggetrokken. Mijn beslissing om op deze tijd en op deze plaats aan te vallen was gebaseerd op de best beschikbare informatie. De troepen, de luchtmacht en de zeemacht hebben alles gedaan wat in zulke omstandigheden met moed en toewijding kan worden bereikt. Indien er fouten werden gemaakt, ben alleen ik met de vinger te wijzen.'

Dat is leiderschap.

(foto)