De tragiek van de toppositie

De gevallen van IMF-topman Dominique Strauss-Kahn en Arnold Schwarzenegger, die deze week in het nieuws kwamen, zijn slechts het topje van de ijsberg, zegt Dirk Steenssens, psychiater en medisch directeur bij Rodersana, een Nederlandse kliniek voor de behandeling van verslaafden. in de weekendedtitie van NRC Handelsblad (betaalde toegang). „In Brussel is het aantal wisselende contacten enorm en stijgt het aantal seksueel overdraagbare aandoeningen."

Hoe kan het dat topbestuurders zoveel op het spel zetten voor een paar seconden bevrediging? „Ze kunnen niet meer anders", zegt psychiater Steenssens. „Ze hebben de greep op hun gedrag verloren. Ze móeten scoren, ook al weten ze dat het hun geen goed zal doen." Volgens hem is het de tragiek van de toppositie. Mensen die hogerop komen, zijn over het algemeen extreem ambitieus, gedreven en doelgericht. Het zijn novelty seekers. Ze exploreren de wereld en zoeken grenzen op. Ze zijn ook narcistischer dan gemiddeld. „Dat maakt hen juist zo effectief, maar tegelijk kwetsbaarder voor verslaving", zegt Steenssens.

De hoogste baas krijgt bovendien zelden kritiek, zegt Bram Buunk, hoogleraar evolutionaire sociale psychologie in Groningen. „Hij wordt bejubeld, krijgt alleen maar complimenten. Zo'n man gaat zelf ook geloven dat hij fantastisch is." En dat, stelt Buunk, wakkert het narcistische in hem nog verder aan.

„Met als resultaat dat zo iemand lak krijgt aan regels en normen. Die gelden voor anderen, niet voor hem. Mensen met een narcistische persoonlijkheid zijn eerder geneigd om normen en regels te overschrijden."

Hun werk is de valkuil van menig topbestuurder, zegt psychiater Steenssens. Ze werken vaak 10 tot 15 uur per dag en verliezen zo langzaam de werkelijkheid uit het oog. Ze leven in vergaderkamers en vliegtuigen. „De competitie op weg naar de top is kil en hard. Om te ontspannen grijpen ze naar cocaïne, alcohol en seks."