Wat de huidige machtshebbers kunnen leren van de mislukte Shackletonexpeditie

Honderd jaar nadat de Noor Roald Amundsen als eerste de Zuidpool bereikte, besteedt de New York Times aandacht aan de Engels-Ierse ontdekkingsreiziger Ernest Shackleton. Ook van hem kunnen de huidge machthebbers en managers wat leren, want zijn wedervaren vertoont opvallend veel gelijkenissen met de huidige opeenvolging van (financiële) crises.
 
Shackleton was de kapitein van het schip Endurance en loodste zijn bemanning door de ene na de andere catastrofe. Na bijna twee jaar op het ijs van Antarctica te hebben vastgezeten bracht hij iedereen levend thuis.

De Shackletonexpeditie had een groots doel voor ogen en wilde als eerste Antarctica doorkruisen. Op het eiland Zuid-Georgië, het laatste punt voor Antarctica, werd Shackleton door lokale zeelui verwittigd dat het pakijs dat jaar gevaarlijk dik was. Maar de drang naar roem en erkenning bleek te sterk en tegen beter weten in koos hij ervoor toch te vertrekken. Ze navigeerden door het ijs maar werden uiteindelijk verrast door ruwe wind en snel dalende temperatuten. Zoals voorspeld kwamen ze al snel in het pakijs vast te zitten.

Er zat niets anders op de dooi af te wachten die zich pas in de zomer aankondigde. Shackleton wist dat hij meer te vrezen had van het nietsdoen, de verveling en de ongehoorzaamheid van zijn bemanning dan van het ijs en de koude. Hij hield een strak schema voor de maaltijden aan en verplichtte zijn bemanning na te tafelen om een dalend moreel te voorkomen. Iedereen moest zijn taken blijven uitvoeren: zeemannen schrobden het dek of jaagden op zeehonden voor vers vlees, onderzoekers namen stalen van het ijs.

In het midden van de winter van 1915 werd de druk van het ijs zo groot dat de Endurance water maakte. Eens op het ijs moest de bemanning verder met tenten en sloepen, maar zonder het schip, dat zonk. Op dit punt gooide Shackleton de doelen om: ze zouden niet langer Antarctica doorkruisen zoals ze gehoopt hadden, maar ze moesten de beschaving zien te bereiken. 16 maanden na ze laatst voet op vaste grond hadden gezet bereikten ze met hun sloepen het onbewoonde Elephanteiland, waar ze op een klein strand met de sloepen een kamp improviseerden.

Met vijf metgezellen ging Shackleton dan aan boord van de, door de timmerman, omgebouwde reddingssloep James Caird in de hoop Zuid-Georgia te bereiken. Op deze eilandengroep, op zowat 1000 zeemijl, bevond zich een station van Noorse walvisvaarders. Na twee weken varen waarbij ze een orkaan moesten trotseren bereikten ze de zuidkust.  De hulp voor de rest bleef nog een tijdje uit omdat het ijs te dik was om te breken, maar uiteindelijk slaagde een Chileens schip erin iedereen levend terug te brengen.

Leerlingen van MBA-cursussen die deze case study lezen geven Shackleton een onvoldoende voor zijn voorbereiding. Hij negeerde immers de waarschuwingen, en had ook zijn bemanning niet genoeg instructies gegeven over hoe ze de hondensleeën die ze bij zich hadden konden besturen. Maar zijn zwakke voorbereiding compenseerde hij met uitmuntend leiderschap nadat ze gestrand waren.

Als leider gaf hij naast de passende instructies ook zelf het goede voorbeeld, Hij etaleerde een nooit aflatende energie en morele kracht. In zijn donkere uren hield hij zijn twijfels en teleurstelling voor zichzelf. Hij paste zijn doelen aan de omstandigheden aan en slaagde er ook in om zijn bemanning blijvend te motiveren. Onruststokers hield hij dichtbij, onder het motto “Keep your friends close and your enemies, closer” (Hou je vrienden dicht bij je, en je vijanden nog dichter). Shackleton toonde zijn persoonlijk engagement tegenover zijn bemanning en zijn missie om hen veilig thuis te brengen. De bemanning voelde dat en de meesten schonken hem om die reden hun vertrouwen.

Hij faalde in zijn oorspronkelijke missie en dat bovendien deels door zijn eigen schuld. Shackleton was zeker niet perfect als leider. In heel moeilijke, verradderlijke omstandigheden slaagde hij er wél in om zijn mislukking geen tragedie te laten worden en iedereen levend thuis te brengen. Gezien de woelige waters waarin de wereldeconomie zich bevindt, een zeer relevant voorbeeld van aan de omstandigheden aangepast leiderschap.

Lees hier: Managen in extreme situaties: waarom Amundsen de race om de Zuidpool won en Scott hem verloor