De Wal-Marteconomie

Amerikanen spenderen op elk uur van de dag ruim 36 miljoen dollar bij supermarktketen Wal-Mart. Ze doen dat elk uur opnieuw, 24 uur per dag en 365 dagen lang, jaar in, jaar uit. Mocht Wal-Mart een land zijn, dan zou het de dertigste economie ter wereld zijn, met een bbp dat groter is dan dat van Zweden. Elk jaar blijft de omzet van het bedrijf met 10% stijgen en verwacht wordt dat ergens in de loop van dit decennium, de grens van de 500 miljard dollar zal worden overschreden. Het bedrijf baat vandaag meer dan 8.600 supermarkten uit, onder 59 verschillende merknamen en in 15 landen.

Wal-Mart verkoopt zijn goederen zo’n 15% goedkoper dan zijn concurrenten. Een Amerikaans gezin van vier, dat 500 dollar per maand aan etenswaren besteedt, bespaart zo op jaarbasis al snel een kleine 1.000 dollar.

Wal-Mart is het belangrijkste en meest invloedrijke bedrijf van de Verenigde Staten. 1 op 2 Amerikanen leeft op minder dan 8 kilometer van een Wal-Martsupermarkt. Wekelijks winkelt één op drie Amerikanen bij Wal-Mart en elk jaar winkelt 93% van de Amerikaanse gezinnen op zijn minst één keer bij de keten.  Een Amerikaans gezin spendeert jaarlijks gemiddeld 2.060 dollar in één van de Wal-Martwinkels (waarvan amper 75 dollar winst voor Wal-Mart overblijft).

Volgens het weekblad Forbes was de Chinese oliemaatschappij PetroChina vorig jaar het grootste bedrijf van de wereld. Dat bedrijf heeft 460.000 mensen in dienst. Walmart heeft wereldwijd 2,1 miljoen werknemers in dienst, waarvan 1,4 miljoen alleen in de VS. Dat betekent dat 1 op elke 100 Amerikanen bij Wal-Mart werkt. Daarbovenop werken nog eens 3 miljoen mensen onrechtstreeks voor Wal-Mart, in onderaanneming of in bedrijven die diensten aan Wal-Mart leveren. Niet moeilijk dat de prestaties van Wal-Mart als een barometer voor de Amerikaanse economie gelden en van dichtbij worden gevolgd.

Wal-Mart doet er dus toe, maar is ook deel van het probleem. De doorsnee Wal-Martbediende (of ‘associate’) verdient net geen 11,75 dollar per uur. Zo’n werknemer brengt jaarlijks 20.744 dollar mee naar huis en positioneert zich daarmee onder de armoedegrens, die in de VS op 22.000 dollar per jaar ligt voor ééninkomensgezinnen. (In een twee-inkomensgezin worden Wal-Martwerknemers plots wel middle-class).

Maar Wal-Mart beïnvloedt niet enkel het leven van de mensen die er hun inkopen doen of er werken. Wal-Mart doet veel meer dan dat. De voorbije 15 jaar hebben 31 grote supermarktketens in de Verenigde Staten het faillissement aangevraagd. 27 gaven Wal-Mart daarvoor als de belangrijkste reden op. Dat ook maakt deel uit van de Wal-Marteconomie.

En dan is er het Wal-Marteffect. In haar boek ‘Living Large: From SUV’s to Double D’s’, vertelt Sarah Wexler, een journaliste van het weekblad Allure, wat het vernietigende effect van Wal-Mart op de lokale samenleving is:

• Overal waar Wal-Mart neerstrijkt gaan de prijzen ook in andere winkels omlaag.
• Overal waar Wal-Mart neerstrijkt verdwijnen al snel de traditionele middenstandswinkels.
• Overal waar Wal-Mart neerstrijkt dalen de lonen.
• Overal waar Wal-Mart neerstrijkt gaat de werkloosheid de hoogte in.
• Overal waar Wal-Mart neerstrijkt neemt de vervuiling toe.
• Overal waar Wal-Mart neerstrijkt gaat de kindersterfte omhoog.
• Overal waar Wal-Mart neerstrijkt betalen anderen het gelag voor het ‘altijd de goedkoopste’-mantra van de keten. (In het muziekblad Music Trades verscheen onlangs een stuk waarin de eigenaar van een winkel die muziekinstrumenten verkocht schreef: ‘Ze zien een gitaar van 89 dollar bij Wal-Mart en dan komen ze hier en zien ze er een van 500 dollar en hun eerste gedachte is: ‘Die kerel is een oplichter’.)

Maar Wal-Mart verkoopt niet enkel producten zo divers als gitaren, garnalen, gootstenen, gember, grills, grafzerken en grasmaaiers. In 2005 rapporteerde het persagentschap Bloomberg hoe Wal-Mart er in geslaagd was om -na een ononderbroken stijging van 48 maanden- de prijs van nikkel op de wereldmarkt te doen dalen nadat het bedrijf samen met Ikea had beslist om een goedkoper alternatief voor nikkel te gaan gebuiken in producten als koffietafels, bureaus en spiegels... Wal-Mart is dus niet enkel het meest invloedrijke bedrijf van de VS, het is het belangrijkste bedrijf ter wereld.

De mascotte van Wal-Mart is de in de VS overbekende gele smiley, maar hoezeer de prijzen bij Wal-Mart de klanten ook doen glimlachen, Wal-Mart zelf lacht zelden of nooit. Ook dat is een deel van het Wal-Marteffect: een mega-organisatie die het slachtoffer werd van het eigen succes. 62% van de klanten zegt tegen zijn zin te winkelen bij Wal-Mart. Tegen de keten wordt zowat elke 2 uur een rechtszaak begonnen en de keten is het onderwerp van de grootste rechtszaak in de Amerikaanse geschiedenis inzake vrouwendiscriminatie, waarbij 1,6 miljoen vrouwelijke (ex-)werknemers in totaal 11 miljard dollar schadevergoeding eisen. De onmeedogenloze jacht naar de laagste prijs jaagt vele Amerikaanse producenten het faillissement in, waarna die productie naar lagelonenlanden verhuist en de omstandigheden waarin goederen ginds worden gemaakt allesbehalve transparant zijn. Wal-Mart is verschillende keren gelinkt aan kinderarbeid.

Hoeveel bespaart Wal-Mart de Amerikaanse consument dan uiteindelijk? (Wie ‘Should I shop at Wal-Mart? ‘ in Google intypt krijgt 16 miljoen resultaten, waaronder ‘Can Christians Shop at Wal-Mart in Good Conscience?’) Of zijn alle dollars en cents die bespaard worden uiteindelijk slechts een schijntje van de geweldige meerkost waarmee het Wal-Marteffect de economie van het land opzadelt? En is die meerkost die 15% besparingen wel waard?

De stichter van Wal-Mart - Sam Walton- stierf in 1992. De ware expansie van zijn  bedrijf begon pas na zijn dood. Dat zijn imperium het middelpunt zou worden van een controverse die vandaag over gans Amerika bekend staat als ‘het Wal-Marteffect’ had deze man -die in 1985 nationale bekenheid verwierf toen Forbes hem plots op de eerste plaats van de Amerikaanse Forbes Rich List plaatste - nooit vermoed. In zijn autobiografie 'Sam Walton: Made in America', schrijft hij het volgende:

‘Ik ben waarschijnlijk niet zo’n goede onderhandelaar. Ik ben bijvoorbeeld niet bekwaam om nog een laatste dollar van de prijs af te krijgen.'

Stephen Wilkes - Time-Lapse: A Day at A Walmart Store from BERNSTEIN & ANDRIULLI on Vimeo.

Foto's:

Wal-Mart in Laredo, Texas (bovenaan) (Foto:Jared C. Benedict)

Unbeatable prices (midden)  (Foto: Daniel Christensen)

Wal-Mart is anti-woman (onder) (Foto: Brave New Films)