Waarom politici van het woord 'fair' houden

Politici houden van het woord ‘fair’, omdat het exact het tegenovergestelde betekent van waar het voor staat. De nieuwe Britse regering kondigde onlangs een besparingsplan aan en noemde de maatregelen ‘hard, maar fair’.  'Fair' klinkt goed, want gematigd, iets waar Europa gek op is. 'Billijk' zeggen wij hier soms.

'Fair' betekent onzelfzuchtig en 'fair-play' is een woord dat bij gebrek aan beter door zowat alle taalculturen - ook de onze- is overgenomen. Zelfs de Fransen spreken van ‘le fair-play’; een begrip dat uiteraard niet van toepassing is op de Franse voetbalcoach Raymond Domenech, die weigerde zijn Braziliaanse collega de hand te drukken nadat Frankrijk zijn laatste match op het WK tegen Zuid-Afrika verloor. (Ook het dubbele handspel van Thierry Henry dat de Ieren het WK ontnam, staat niet in het Franse fair-play handboek).

Politici houden van 'fair' omdat in het woord de drang naar ‘het beste voor allen’ schuilt en niemand wordt gediscrimineerd. Maar net de vaststelling dat iedereen in ‘fair’ lijkt te geloven, geeft aan dat er iets mis is met het begrip. Net als dat andere warme dekentje dat door het woord ‘gemeenschap’ wordt gevormd, wijst 'fair 'op een gebrekkige manier van denken. Wat is er ‘fair’ bijvoorbeeld aan het beperken van handel? Of ‘onfair’ aan het opheffen van bijkomende belastingen op kapitaal dat verdiend werd door succesvol ondernemen of uitvinden?

Politici houden ook van het woord ‘fair’ omdat de betekenis ervan voor iedereen verschillend is: voor de ene betekent ‘fair’ dat dezelfde regels gelden voor iedereen, dat iedereen die regels moet nastreven en dat de beste dan wint en uiteraard de jackpot krijgt. Anderen vinden het ‘fair’ wanneer iedereen even veel (of even weinig) krijgt.

Die twee betekenissen zijn niet enkel verschillend; ze staan diametraal tegenover elkaar. Ze vertegenwoordigen het verschil tussen vrijheid en gelijkheid. Maar omdat het woord ongrijpbaar is en het twee tegenovergestelde begrippen in één verenigt, verliest het alle betekenis.

Politici die het woord ‘fair’ in de mond nemen weten dat en maken er graag misbruik van.  Ze blijven halve maatregelen bedekken met het woord ‘fair’. En omdat dit woord onwaarschijnlijk handig is vinden ze dat ‘fair’ genoeg.