Waarom terroristen meestal ingenieurs zijn

Weet u om welke reden jonge mensen bereid zijn hun leven op te offeren in terroristische zelfmoordaanslagen? Armoede, onrechtvaardigheid, gebrek aan democratie, wanhoop, het Joods-Palestijns conflict, godsdienst,...? En mochten we het antwoord op die vraag kennen, zouden we terroristische aanslagen dan kunnen verhinderen?

De belangrijkste oorzaak van het islamitische terrorisme blijft tot op vandaag onbekend. Mocht armoede de oorzaak zijn, dan zou de wereld bedreigd worden door Braziliaanse terroristen. Indien een gebrek aan democratie aan de basis ligt, dan zouden vooral niet-democratische regimes worden geviseerd, eerder dan bijvoorbeeld 's werelds grootste democratie India. En indien het Joods-Palestijns conflict de oorzaak is, waarom storten kamikazes zich dan op een meisjesschool in Afghanistan?

Ook met godsdienst heeft terrorisme weinig te maken. De Saoedische regering ondervroeg duizenden gevangen genomen terroristen over hun motieven. De overgrote meerderheid onder deze mannen kwam zeker niet uit religieuze middens. Hun kennis van de islam was zelfs eerder beperkt te noemen. Amper 25% onder hen had een gerechtelijk verleden en amper 5% noemde zichzelf actief op religieus vlak. Terroristen komen in alle soorten: samen met een grote variëteit binnen de bevolking vertegenwoordigen ze ook een zekere complexiteit. Weinig is bekend over hun psychologisch profiel.

Maar een zaak weten we wel: een groot deel van de terroristen zijn ingenieurs.

Dat is de verrassende conclusie van een studie van Diego Gambetta en Steffen Hertog, waaruit de European Journal of Sociology citeert en dat de titel ‘Why are there so many Engineers among Islamic Radicals?' (.pdf) meekreeg. Volgens beide onderzoekers zijn ingenieurs oververtegenwoordigd  onder de de islamitische terroristen. Ze zijn drie tot vier keer meer vertegenwoordigd dan andere beroepen.  Gambetta en Hertog bestudeerden 400 leden van terroristische groeperingen uit 30 verschillende landen van het Midden-Oosten en Afrika. De conclusie is verbazingwekkend: bijna de helft (44% ) van de terroristen waren ingenieurs of volgden een ingenieursopleiding. In hun respectieve geboortelanden vormen deze groep mannen een uitzondering, want daar worden gemiddeld niet meer dan 3,5% van de inwoners ingenieur. Nog opmerkelijker: wanneer naar islamitische terroristen wordt gekeken die in westerse landen zijn geboren en opgegroeid, stijgt het aantal ingenieurs tot 60%.

Gambetta en Hertog verwerpen de theorie dat ingenieurs het ideale profiel hebben voor rekruteerders of dat het om een toeval zou gaan. Volgens beiden wordt de oververtegenwoordiging van ingenieurs veroorzaakt door de interactie tussen de ‘ingenieursmentaliteit' en de sociaal-economische omstandigheden van de islamlanden. Mensen die duidelijke antwoorden willen en dubbelzinnigheid verachten lijken te worden aangetrokken door ingenieursstudies. Aan de Amerikaanse universiteiten zeggen studenten die een ingenieursopleiding volgen zeven keer vaker  dat ze zowel godsdienstig als conservatief zijn dan hun collega-studenten die menswetenschappen volgen.

Gambetta en Hertog leggen uit dat de mentale structuur van een ingenieur en de ideeën die islamitische radicalen hebben veel overeenkomsten tonen. Die tendens wordt verder versterkt door de natuurlijke aversie die intelligente en ambitieuze ingenieurs koesteren tegen stagnatie, jongerenwerkloosheid en politieke repressie, zaken die vandaag vele islamlanden kenmerken.

Hoewel de verklaringen van Gambetta en Hertog voor polemiek zorgen, wordt algemeen aanvaard dat zich onder islamitische terroristen veel ingenieurs bevinden. Maar men mag dan al vooroordelen hebben, anekdotes vertellen en veralgemeningen maken waar het islamterroristen betreft,  wetenschappelijk ontegensprekelijke gegevens ontbreken voorlopig nog.