'Wat niet meer werkt is het heden. Voor niemand'

'We zitten tussen twee verschillende reacties in. Mensen die terug willen en mensen die nieuwsgierig zijn naar de toekomst. Wat niet meer werkt is het heden. Voor niemand.'

Dat heeft de Catalaanse professor Manuel Castells gezegd in de documentaire 'Metamorfose van een crisis', die maandag door de VPRO werd uitgezonden in de reeks 'Tegenlicht'. Hij is hoogleraar Communicatie, technologie en maatschappij aan de University of Southern California en de oprichter van het 'Aftermath Network', een kleine groep van internationale topintellectuelen, die dieper over de crisis nadenken.  

'Er is een spandoek met de tekst: ‘We gaan traag want we gaan ver’. Dat is het gevoel. Dit is een nieuw begin. En dat is Aftermath. Niet alleen de sociale ontwrichting, de politieke crisis of de ondergang van Griekenland. Aftermath is ook het herstel van het contact tussen de samenleving en de politiek. De notie dat het politieke systeem het eeuwige leven heeft komt voort uit eigenbelang en wil mensen bang maken voor de politieke leegte. Maar tussen het huidige moment van totaal wantrouwen in de politiek en een nieuwe vorm van politiek zit een lange overgangsperiode waarin vele gevaren dreigen.'

'Wat de mensen in de beweging (de Spaanse Indignados of 'verontwaardigden') denken is: laten we intussen de handen ineen slaan en elkaar vertrouwen. Samen creëren we een nieuwe economische cultuur, gebaseerd op vertrouwen, respect, tolerantie en samenhorigheid. En van daaruit kunnen we afwachten. Want we hebben de instellingen niet nodig. We kunnen onszelf redden. En daarna kunnen we nieuwe instellingen bouwen. Het is een beetje utopisch, maar het is tenminste een alternatief. Het andere alternatief is om gauw een nieuwe partij op te richten die meer van hetzelfde is, omdat het systeem hetzelfde blijft.'

'De beweging begon met een ambitieus aanvangsplan: ‘We moeten de politieke instellingen, die ons niet meer vertegenwoordigen, hervormen. Daarmee verwoorden ze de opvatting van veel mensen dat we machteloos zijn geworden omdat onze vertegenwoordigers ons niet meer vertegenwoordigen. Dat is het overheersende gevoel in Europa en ook in de VS, nu het vertrouwen in Obama is weggezakt.'

De volledige aflevering van Tegenlicht staat hier