De moedige maar kansloze strijd tegen jetlag

Oefening baart kunst, maar dat geldt niet voor jetlag, de (Engelse) benaming voor de verstoring van ons slaap-waakritme. Lange-afstandspiloten die doorlopend naar de andere kant van de wereld en terug vliegen voelen zich doorgaans erbarmelijk. Ook zakenlui die meer tijd in een vliegtuig doorbrengen dan op kantoor raken er nooit echt aan gewend, zelfs wanneer ze doen alsof er niets veranderd en ze weigeren hun uurwerken om te schakelen naar de lokale tijd. Professionele tennisspelers zeggen dan weer dat hun lichaam een volle week nodig heeft om zich aan hun nieuwe situatie aan te passen wanneer ze de oceaan oversteken voor een of ander toernooi.

Jetlag heeft ook andere benamingen: Japanners noemen het ‘Jisaboke' en de Fransen spreken over ‘les effets du décalage horaire', maar overal zijn de symptomen dezelfde: vermoeidheid, slapeloosheid, desoriëntatie, gebrek aan eetlust, concentratieverlies en uitdrogingsverschijnselen.

Jetlag is een verschijnsel dat te danken is aan de ontregeling van de circadiaanse ritmes. Dat zijn biologische ritmes waarvan de cyclus ongeveer één dag duurt. Men spreekt ook wel van een 24-uurs ritme of het slaap-waakritme. Dat ritme wordt via de biologische klok gestuurd en functioneert onafhankelijk van omgevingsfactoren als licht en temperatuur. Circadiaanse ritmes zijn vergelijkbaar met een orkest. Is het orkest op tijd dan volgt een melodie, maar is het orkest ontregeld dan volgt eerder een kakafonie. Wordt de mens dus afgeschermd van bepaalde omgevingsfactoren, dan blijven de circadiaan verlopende processen volgens hun eigen innerlijke ritme doorlopen. Het kan dan ook dagen duren voordat men zich aangepast heeft aan de effecten van grote tijdverschuivingen, zoals wanneer men andere continenten bezoekt. Je maag kan dus al in Peking zijn, terwijl je lever in Delhi achterbleef en je hart nog in Brussel is.

Wie toch de strijd met jetlag wil aangaan kan kiezen uit een palet van remedies: sommigen volgen een speciaal dieet; anderen berusten in de Chinese geneeskunde en nog anderen passen hun slaapgedrag in de dagen voor hun afreis geleidelijk aan de nieuwe situatie aan. Ook melatonine zou wonderen verrichten, maar net als bij de voormelde maatregelen lijkt vooral het geloof in de remedie belangrijker dan het middel zelf. Toch lijkt hulp onderweg nu onderzoekers van de University of Notre Dame (Indiana) tot de vaststelling kwamen dat muizen bij wie het Id2-gen ontbrak zich dubbel zo snel aan een nieuwe tijdzone aanpasten dan muizen die wel over het gen beschikten. Maar omdat het Id2-gen ook een cruciale rol speelt in de groei van de menselijke foetus en muizen vooralsnog geen mensen zijn, kan de jetlagpil nog wel even op zich laten wachten. (foto)