Europese schoolboeken demoniseren de bedrijfswereld

‘Economische groei gaat gepaard met een hectische levensstijl, het maken van overuren, stress, nerveuze depressies, cardiovasculaire ziekte, en volgens sommigen zelfs kanker.’

Hoewel deze zin niet zou misstaan in een studieboek uit de voormalige Sovjet-Unie, Cuba of zelfs Noord-Korea, ligt de ware oorsprong iets dichter bij huis. De zin komt namelijk uit het driedelige ‘Histoire du XXième  siècle’; een boek dat Franse studenten worden geacht te lezen ter voorbereiding van hun ingangsexamen voor Sciences Po en andere prestigieuze Franse universiteiten.

‘De afgelopen 20 jaar is de rijkdom verdubbeld, maar ook de werkloosheid, de armoede en de uitsluiting, die de basis vormt voor een diepgeworteld sociaal ongenoegen, zijn verdubbeld,’ gaat de tekst verder. ‘Omdat de 21^ste eeuw is begonnen met een bewustwording omtrent de grenzen van die groei en de risico’s die de groei inhoudt voor de mensheid, is elke vorm van toekomstige welvaart afhankelijk van de reglementering van het kapitalisme en dat op wereldwijde schaal.’

Verderop in de tekst wordt kapitalisme omschreven als ‘neo-liberaal', 'brutaal', 'wild' en 'Amerikaans’. De tekst staat in de editie 2005, niet die van 1972.

Stefan Theil, redacteur Economie voor de Europese editie van Newsweek, vergeleek Amerikaanse, Franse en Duitse studieboeken over economie en kwam tot verbijsterende ontdekkingen.  Miljoenen Franse en Duitse kinderen worden opgevoed met vooroordelen en desinformatie omtrent het kapitalistische systeem. ‘Dat is gevaarlijk’, aldus Theil in het internetmagazine Foreign Policy, ‘want wat men zijn kinderen onderwijst, vormt de basis voor de toekomstige waarden van een land’. Theil verbaasde zich over het feit dat genoeg voorbeelden bekend zijn van de manier waarop de geschiedenis in de schoolboeken wordt gemanipuleerd (Palestijnse schoolboeken bevatten mappen waarop geen melding wordt gemaakt van de staat Israël, nieuwe Russische schoolboeken geven een gunstiger beeld van het Stalinisme, enz...), maar studies omtrent hoe landen hun kinderen economie aanleren bestonden nog niet. Hij ontdekte dat Franse en Duitse scholen, op eenzelfde manier als andere landen historische waarheden verdraaien, economische waarheden ontkrachten.

In 2005 zei slechts 36% van de Franse bevolking een voorstander te zijn van de vrije markteconomie. Frankrijk was daarmee het enigste van de 22 ondervraagde landen waarin de vrije markt niet de steun van de meerderheid van de bevolking kreeg. In Duitsland krijgen socialistische idealen ondertussen de steun van 47% van de bevolking, in 1991 was dat amper 36%.

In Duitsland leert een hoofdstuk ‘’Hoe  werkloosheid bestrijden’’ (FAKT, vijfde jaar humaniora) niet hoe méér jobs kunnen worden gecreëerd, maar wel hoe werklozen zich kunnen organiseren in zelfhulpgroepen en hoe ze wekelijks anti-hervormingsprotestmarsen kunnen bijwonen ‘in de traditie van de Oost-Duitse Maandagdemonstraties’ (die in 1989 uiteindelijk tot de omverwerping van de communistische dictatuur zouden leiden). In hetzelfde hoofdstuk wordt uitgelegd dat werken een recht is dat bij de overheid kan worden opgeëist, welke de verschillende bestaande bijstandsprogramma’s zijn en wordt aangevoerd dat werkgevers hun werknemers doorgaans met ontslag bedreigen, met als doel om loonsverlagingen te kunnen doorvoeren.

Deze gang van zaken staat in schril contrast tot bijvoorbeeld de leerstof in de Amerikaanse staat Texas, waar scholen verplicht worden de positieve gevolgen van het ondernemerschap op de lokale economie te onderwijzen. De staat New York stimuleert op haar beurt het ondernemerschap bij jeugdgroepen en bij de economisten van de Federal Reserve. Moedigen Amerikaanse scholen daarom de jeugd aan om in de voetstappen van Bill Gates te treden of voorvechters van de globalisering te worden? ‘Niet echt’, aldus Theil, ‘ maar studenten worden er evenmin geïndoctrineerd met negatieve vooroordelen en verdachtmakingen over de zakenwereld en de mensen die erin actief zijn. Ook bestaat er geen obsessie met de negatieve gevolgen en gevaren verbonden aan economische activiteit, zoals dat in de Franse schoolboeken wel de standaard is geworden.’

Franse afgestudeerden in economie weten daarbovenop nog weinig over vraag en aanbod, maar de gevaren van ‘la McDonaldisation du Monde’ kennen ze wel uit het hoofd. Ze zijn tevens specialisten in het opsommen van  de voordelen van een ‘Tobin tax’ op de globale geldstromen.

‘Dit antikapitalistisch en antiglobaliseringsdiscours is geen product van een aantal overjaarse 1968-ers die journalistieke kopij aanleveren voor Le Monde Diplomatique’, besluit Theil. ‘Integendeel, het is vandaag verplichte leerstof in Franse scholen.’

[foto]