Het businessplan van Siemens: omkoping

Toen Reinhard Siekaczek, een voormalige boekhouder van het industriële concern Siemens, twee jaar geleden op een morgen uit zijn bed werd getild door zes Duitse politie-officieren, reageerde hij laconiek: ‘Ik weet waar het over gaat, ik had u verwacht.'

Deze voormalige middenmanager organiseerde een stroom van betalingen, via een web van geheime bankrekeningen en schimmige tussenpersonen, aan welgeplaatste officials, van Vietnam tot Venezuela, van Israël tot Italië, die Siemens uiteindelijk een monsterboete van 1,6 miljard dollar zou opleveren. Het relaas van de man leidde rechtbanken in Duitsland en de VS tot eenzelfde conclusie: een vooraanstaand bedrijf dat voor de buitenwereld de principes van ‘de transparante, globale marktplaats gebaseerd op legitieme transacties' huldigde en verdedigde was binnenin verworden tot een organisatie waarin corruptie de norm eerder dan de uitzondering was.

Tussen 2002 en 2006 betaalde Siekaczek jaarlijks 50 miljoen dollar uit aan corrupte regeringsambtenaren in alle delen van de wereld. Volgens hem vormden die betalingen een garantie op het behoud van het concurrentievermogen van Siemens buiten Duitsland en vooral in de telecommunicatie-divisie.

Is Siemens zeker niet het enigste bedrijf dat steekpenningen betaald om contracten in de wacht te slepen, de mate waarin de corruptie in Siemens' businessmodel verweven zat, maakte de zaak vrij uniek. Volgens Matthew Friedrich die het onderzoek in Duisland leidde, was er sprake van ‘systematische en wijdverspreide corruptie'. Linda Thomsen, zijn Amerikaanse collega, noemde het gebruik ‘overweldigend, vrijwillig en goed georkestreerd.'

Zo betaalde Siemens' telecomafdeling 5 miljoen dollar aan de zoon van de toen zittende premier van Bangladesh om een contract in de wacht te slepen; Nigeriaanse officials kregen 12,7 miljoen dollar uitbetaald om Siemens gunstig gezind te blijven. In Argentinië werd 40 miljoen dollar opgehoest om een contract van 1 miljard dollar binnen te halen voor de productie van identiteitskaarten. Corrupte Israëlische regeringsambtenaren mochten 20 miljoen dollar ontvangen bij de toewijzing van de bouw van kerncentrales. Ook China, (16 miljoen dollar voor medische apparatuur) , Venezuela (14 miljoen dollar voor een metrocontract) en Saddam Hoessein en zijn vrienden mochten langs de kas passeren (1,7 miljoen dollar).

Met de betaling van een boete van 1,6 miljard dollar én nog eens 1 miljard dollar voor intern onderzoek hoopt het Duitse concern nu de zaak achter zich te kunnen laten. Siekaczek werd ondertussen al veroordeeld tot 2 jaar voorwaardelijke gevangenisstraf en een boete van 150.000 dollar.

‘Omkoping was Siemens' business model,' zegt Uwe Dolata, corruptie-expert van de Kriminalpolizei. ‘Siemens had corruptie geïnstitutionaliseerd.'

Tot 1999 mochten Duitse bedrijven steekpenningen van hun belastingen aftrekken: het omkopen van buitenlandse officials was er dan ook geen misdaad. Maar in februari van dat jaar tekende Duitsland, net als de meeste industriële landen, een internationale conventie die omkoping strafbaar maakte. Siemens maakte blijkbaar van de gelegenheid gebruik om het systeem verder te fine-tunen.

Meestal deed het bedrijf een beroep op de diensten van een lokale business consultant, die het geld overmaakte aan de betrokken regeringsambtenaren. Siemens werkte wereldwijd met niet minder dan 2.700 van die consultants. Die kregen het geld uitbetaald via Liechtenstein of Zwitserland, landen waar het bankgeheim meer anonimiteit toeliet. Maar ook in Dubai en op de Maagdeneilanden werden rekeningen geopend. In sommige landen bedroegen de steekpenningen tot 40% van het totale contractbedrag; 5 à 6% vormde het gemiddelde.

Siekaczek zelf heeft zijn twijfels over hoe het nu verder moet in de zakenwereld, want omkoping en corruptie zijn nog lang de wereld niet uit. ‘Mensen zullen enkel zeggen dat Siemens gevat werd omdat het pech had en het Elfde Gebod niet naleefde. Dat elfde gebod luidt: ‘Zorg dat je niet wordt gepakt.'

[Gebaseerd op: The New York Times]