Het tijdperk van de massa-intelligentie

Indien u zich ook voortdurend ergert aan de hoeveelheid reality-shows die de populaire televisiezenders u voorschotelen en aan de cultuur van non-events en faits-divers die de media in zijn greep houdt en onze maatschappij lijkt te domineren, dan is hier opmerkelijk nieuws. In de meeste westerse landen lijkt het onderscheid tussen de zogenaamd elitaire en populaire cultuur steeds verder af te brokkelen.

In 1999/2000 bezochten 24 miljoen Britten een museum; in 2007/2008 waren er dat 40 miljoen. Tussen 1999 en 2001 schrapte het VK de toegangsgelden tot musea, dus een deel van de verhoging kan daaraan worden toegeschreven, maar omdat sommige uitzonderlijk populaire tentoonstellingen -zoals die van het Terracotta-leger - betalend bleven, kan die verhoging zeker niet enkel daaraan worden toegeschreven. Niet enkel in het VK zijn de cijfers de laatste jaren gestegen, in praktisch alle grote Westerse steden doet zich een gelijkaardig fenomeen voor: het Parijse Louvre krijgt meer bezoekers over de vloer dan de Eiffeltoren. De drie grootste Londense musea treken meer volk dan het Londen Eye.

Het New York Metropolitan Museum zendt sinds 2006 operavoorstellingen simultaan uit in cinemazalen. Het eerste jaar bereikten ze zo 325.000 nieuwe kijkers. In 2008 zullen 1,2 miljoen kijkers de voorstellingen volgen in 850 zalen verspreid over 28 landen.

Doemdenkers houden ervan te stellen dat er nog amper boeken worden gelezen. Doch in de afgelopen twee jaar raadde de ‘Oprah Book Club' Tolstoi's ‘Anna Karenina' en drie werken van William Faulkner aan. Alle vier haalden de bestsellerlijst. Boeken die door de Britse boekenketen Waterstone's werden aangeraden zagen de verkoopcijfers stijgen met 1.300 tot 1.800%. Ook literaire festivals in Groot-Brittannië, Colombia, Cuba, Kenia en Libanon zagen de afgelopen decennia het aantal toeschouwers steeds toenemen. Vooral het internet speelt een rol in deze kentering. Mensen worden steeds makkelijker geïnformeerd over wat waar gaande is en welke boeken de moeite waard zijn.

Maar er is meer. In het Verenigd Koninkrijk heeft de klassieke radio Classic FM nu zes miljoen luisteraars en is daarmee makkelijk 's lands belangrijkste commerciële radio (de populairdere BBC-zenders 1,2 en 4 zijn geen commerciële initiatieven). Een op 9 Britten luister regelmatig naar deze klassieke zender en 400.000 luisteraars zijn kinderen jonger dan 15.

Volgens Philippe de Montebello, die gedurende 31 jaar directeur was van het Metropolitan Museum in New York, is het algemeen publiek veel slimmer dan men denkt. Hoe komt dat, vragen velen zich af. Het antwoord is een combinatie van factoren. De elites die van cultuur houden zijn talrijker geworden; de smaak van de massa is gewijzigd en neigt makkerlijker naar klassieke cultuur, ook artiesten en kunstinstellingen zijn handiger geworden in het aantrekken en verleiden van de brede massa.

Verder blijkt uit een studie van de onderzoekers Tak Wing Chan en John Goldthorpe (Oxford University) dat opleiding de meest doorslaggevende factor blijft. Mensen die een diploma hebben zijn veel eerder geneigd om musea te bezoeken dan anderen. En het aantal gediplomeerden nam de laatste decennia fel toe. Uit cijfers van het OESO blijkt dat 29% van de Britten tussen 25 en 24 jaar een universitaire opleiding hebben genoten, vergeleken met 16% in de leeftijdscategorie tussen 55 en 64 jaar. Cijfers voor niet-universitair onderwijs zijn over alle leeftijdscategorieën nagenoeg onveranderd gebleven.

Gediplomeerden zijn ook culturele omnivoren eerder dan univoren en hebben een brede interesse in alle facetten van het culturele spectrum. Ook een Amerikaans onderzoek komt met een soortgelijke conclusie. Hoewel de zogenaamde elite geabonneerd is op magazines als the New Yorker, Atlantic Monthly en The Economist, leest een op drie van deze mensen ook het populaire blad People en kijken ze via de betaaltv naar show als ‘American Idol' en de sportzender ESPN. Een van de kenmerken van de hooggeschoolden is dus hun heterogeniteit.

[Gebaseerd op: Intelligent Life]