In naam der koningin… Kan een “zinloze daad” betekenisvol zijn?

Dat Karst T. op koninginnedag in Apeldoorn een rij mensen wegmaaide met zijn Suzuki Swift, spijt mij enorm. Het hadden uw of mijn geliefden kunnen zijn, mensen die part nog deel hebben aan de problemen die "de eenzame gek" tot deze kamikazedaad dreven. Het symboolgehalte van de aanslag is anderzijds wél ernstig te nemen en een analyse waard. En dat maakt hem ook tot meer dan een geschifte loser of loner (zo heet dat tegenwoordig,- iemand die door de prestatiemaatschappij is uitgespuugd).

Karst T. heeft inderdaad zijn aanslag zorgvuldig gepland. Hij had er ook alle tijd en alle motieven voor. Hij verloor zijn job, niet eens wegens slecht presteren, maar omwille van de economische crisis die, zoals wij allemaal weten, niet door hem is veroorzaakt maar door het speculatieve cowboykapitalisme, de consumptiedwang, het systeem van nu-kopen-later-betalen dat mensen in een spiraal van schuldverslaving brengt. Vervolgens lieten zijn vrienden hem in plan, omdat je met een loser die nooit rondjes geeft nu eenmaal niet optrekt. In de laatste fase werd hij ook uit zijn woning gezet omdat hij zijn huur niet kon betalen, in naam van de koningin dus. Je moet dat eens meegemaakt hebben om te weten wat het is, die deurwaardersexploten (uitdrijving" is de technische term): gewoon al je spullen op het trottoir, of eventueel in de vrachtwagen als je schulden hebt, jij zittend in de goot, met of zonder vrouw en kinderen, dat speelt bij die heren deurwaarders helemaal geen rol. En jawel, nog niet zo lang geleden mikte ook bij ons zo'n radeloze "uitgedrevene" met zijn karabijn op de agenten die het zaakje moesten klaren. Zou u stoïcijns-kalm blijven? Toch? Proficiat, dan bent u perfect aangepast aan een onmenselijk systeem. Karst T. niet dus.

In dit Darwin-jaar mogen bij heel het survival-of-the-fittest-idee, waarmee de evolutietheorie zich ook sociaal en politiek legitimeert, toch wel eens vraagtekens geplaatst worden. Onrustwekkend is daarbij dat politieke protestsignalen meer en meer als tekenen van waanzin en paranoia worden geëxorciseerd. Niet de maatschappij is onmenselijk, maar u bent asociaal of erger, sociopaat, als u niet gelukkig bent. De objectieve waanzin van het systeem bestaat er net in, om elk spoor van ongenoegen zelf te bestempelen als disfunctie. Vanaf dag 1 werd de Apeldoorn-aanslag gedepolitiseerd en aansluitend gepsychiatriseerd door een hele rits zielenknijpers en socio-psychologische auguren van allerlei aard. De officiële woordvoerders en veiligheidsexperten niet uitgezonderd (‘Tegen een loner kun je je nooit 100 procent wapenen', dixit Uri Rosenthal, voorzitter van het Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement).

Door Karst T. een sociopaat te noemen maken we het ons wel erg gemakkelijk. Idem dito trouwens voor andere "massamoordenaars" zoals Hans Van Themsche. Soms gaat het systeem overigens nog een stap verder, en worden normale, kritisch-functionerende burgers in de paranoia gedreven, dankzij de voortreffelijke samenwerking tussen gerecht en psychiatrie. Het is zoals die directeur van het gekkenhuis verklapt in "Kuifje en de Zwarte Rotsen": "De mensen die hier binnenkomen zijn lang niet altijd gek, maar ze worden het wel na enige tijd". Activiste Anja Hermans zal het zeker geweten hebben. Ooit voorzag ze met haar vriend het Antwerps Boudewijnmonument van het opschrift "schijt aan de monarchie". Tikkeltje stout verwoord, maar toch een bewijs van kritisch inzicht, zou je denken. Ze kreeg er echter van een lintjes-ambiërende rechter de maximumstraf voor, wat haar alleen maar sterkte in de overtuiging dat het Belgisch establishment een speciale behandeling voorziet voor wie de instellingen in vraag stelt. Het werd het begin van een lange lijdensweg, disproportionele straffen voor andere symbooldaden (zoals onlangs die 8 maanden effectief, omdat ze de manke beveiliging van de kerncentrale van Doel aantoonde), eenzame opsluiting, mishandeling, pesterijen allerhande. Zoiets kraakt een mens. Ze heeft er ondertussen al zo'n vijf zelfmoordpogingen op zitten en wordt nu netjes gecatalogeerd als een borderline patiënte. Quod erat demonstrandum: mensen die het systeem in vraag stellen zijn niet goed wijs.

De actie van Karst T. was dus wel degelijk politiek. Het zou ons moeten verplichten om na te denken over een systeem dat dit soort wanhoopsdaden oplevert, in plaats van vol zelfmedelijden te jeremiëren over de waanzin die toeslaat, en stille marsen te houden. Men kan het "zinloos geweld" noemen, vooral omdat er onschuldige slachtoffers werden gemaakt, maar betekenisloos is het allerminst. Ik hoop dat ik dit nog mag schrijven in het koninkrijk België zonder morgen opgepakt te worden: als republikein en democraat vind ik aanslagen op symbolen van de monarchie moreel volstrekt legitiem. "In naam van de koningin" lijkt een lege protocolaire hoofding maar is het niet. Terecht heeft Karst T. dit heel letterlijk genomen, en het niet-verkozen staatshoofd aansprakelijk gesteld voor een maatschappelijk-institutioneel systeem waar hij niet voor koos, en dat hem ook niet lustte.

Voor de rest zou ik ook de Coburgs toch langzamerhand de raad willen geven om zich achter kogelvrij glas te gaan verstoppen. Ik wil ze niet als staatshoofd, maar heb geen enkel middel om dat politiek, in het stemhokje, duidelijk te maken. De politieke schertsvertoningen beloven weinig goeds voor de toekomst: uw en mijn mening tellen niet. Ook bij ons is er een décalage tussen de symbolenfaçade en de realiteit. Ook bij ons dreigt er een kortsluiting tussen systeem en individu. Ik ben niet zo gek om daarom op 21 juli de dranghekkens te gaan rammen, maar radeloze of mentaal uitgeputte mensen, die door het systeem gedumpt zijn, misschien wel. Dan waren de graffiti van Anja Hermans nog gematigd en een toonbeeld van sereniteit...