Kan men het gedrag van een mensenmassa voorspellen?

Het gedrag van grote massa's mensen is onvoorspelbaar en daarom soms dodelijk. Toch blijkt uit nieuw onderzoek dat dit gedrag door eenvoudige regels wordt gedicteerd. Net als moleculen, gedragen ook mensen zich meestal op eenzelfde manier. Steek die gelijkenissen in een model en het wordt mogelijk om te voorspellen hoe een mensenmassa zich gedragen zal.

Maar op één vlak schiet zo'n model te kort: het houdt er onvoldoende rekening mee hoe mensenmassa's zich bewegen wanneer de densiteit van de massa toeneemt en er chaos ontstaat. Mehdi Moussaid van de Paul Sabatier Universiteit in Toulouse gooide het bovenstaande model volledig om. Hij ging ervan uit dat mensen zich niet als moleculen maar als mensen zouden gedragen.

De twee traditionele regels die worden gehanteerd wanneer men het gedrag van een mensenmassa voorspellen wil zij de volgende:

1. Elk individu wil zo snel mogelijk van punt A naar punt B (een uitgang of een andere plek) en vermijdt daarbij zo veel mogelijk obstakels.
2. Elk individu past zijn snelheid aan wanneer hij op zijn weg obstakels ziet opduiken.

Bovenstaande regels gelden voor gewone massa's, maar schieten tekort wanneer men het gedrag van mensen in extreme omstandigheden of bij paniek wil voorspellen. In die omstandigheden doen mensen onvoorziene zaken omdat ze de situatie niet langer de baas zijn. Net dan beginnen ze zich als moleculen te bewegen die zich verplaatsen naargelang ze tegen elkaar aanbotsen; een gevoel dat iedereen kent die al eens in een dichte mensenmassa gevangen heeft gezeten. Daarom voegden Moussaid en zijn collega's nog een derde regel aan de twee bovenstaande toe:

3. Naargelang de densiteit van de massa toeneemt, gaat elk individu zich als een molecule bewegen.

Dankzij het toevoegen van deze derde regel ontstond een model dat op zeer accurate manier de dynamiek van mensenmassa's voorspellen kan. Eerst ziet men een vloeiende beweging in de mensenmassa. Dan, naarmate steeds meer mensen de massa vervoegen, ontstaan stop & go-patronen en ziet men extreem duwen en trekken. Uiteindelijk dreigt een soort turbulentie die tot rampen leidt. In een proef berekende het model van Moussaid exact wat in 2006 in Mekka gebeurde toen 346 moslimbedevaarders tijdens de Haj werden verpletterd.

Moussaid hoopt dat de overheid zijn model gebruiken zal om openbare ruimtes in zulke mate te ontwerpen dat de kans op catastrofes wordt geminimaliseerd.