Ons brein is gemaakt om ons te doen liegen

Psychologen spreken van een 'cognitieve dissonantie' om aan te geven dat onze handelingen niet stroken met onze overtuigingen. Wanneer we ecologisch bewust willen leven, maar toch niet kunnen weerstaan aan de laatste 4x4, bijvoorbeeld. Wanneer we met die auto de garage buitenrijden kunnen we niets anders dan onszelf sussen met een leugentje om bestwil (‘Deze auto stoot amper meer CO² uit dan die oude kar van mijn oom'). Dit fenomeen -dat moet vermijden dat we onszelf hypocriet vinden- is als sinds de jaren vijftig in de psychologie bekend. Maar de mechanismen in onze hersen die er achter zitten blijven een mysterie. Recent onderzoek aan de universiteit van Californië licht nu een tip van de sluier op. Ons brein lijkt dermate goed uitgerust om onze eigen principes te omzeilen, dat het bijna een wonder mag heten dat we überhaupt nog principes hebben.

Cameron Carter en een aantal collega-neurowetenschappers aan de universiteit van Californië hebben met hulp van een IRM de hersens bestudeerd van een aantal vrijwilligers die werden gevraagd om stellingen op papier te zetten die tegen hun overtuigingen ingingen. Bijvoorbeeld dat een pijnlijke test die ze net hadden ondergaan, in feite zeer aangenaam was. Een deel van de proefkonijnen werd betaald om dat te doen; een ander deel kreeg geen geld, maar wel werd hen verteld dat hun werk door talrijke toekomstige kandidaten zou worden gelezen.

De wetenschappers ontdekten dat twee delen van het brein tijdens het liegen actief waren. Opmerkelijk is dat het brein van de mensen die logen in de veronderstelling dat hun epistels door toekomstige vrijwilligers zou worden gelezen veel actiever was dan het brein van de kandidaten die die enkel voor geld schreven. De eerste groep - die loog tegenover toekomstige patiënten- kwam ook veel overtuigender over. Hun brein had dus een opmerkelijk efficiënte manier gevonden om hen te ondersteunen in hun hypocrisie en hen een gevoel van ongemak te besparen.