Zwijgen is goud: waarom bekennen we zaken die we niet hebben gedaan?

Stel u het volgende voor: 71 studenten nemen deel aan een computertest waarbij hen verteld wordt dat hun reactiesnelheid zal worden gemeten. Dat gebeurt door in een proef de corresponderende toets op het toetsenbord in te drukken telkens een letter wordt voorgelezen. De deelnemers aan deze test krijgen ook te horen dat indien ze de ALT-toets indrukken de computer zal crashen en hun gegevens verloren zullen gaan.

Wat de studenten niet wisten, is dat hun computers sowieso zouden crashen. Wanneer dat gebeurde, vroeg de onderzoeker aan elke deelnemer of die de ALT-toets had ingedrukt. Hij gedroeg zich geïrriteerd wanneer hij zogezegd ontdekte dat de gegevens verloren waren gegaan en vroeg de deelnemers een bekentenis te ondertekenen.

Uit videobeelden die in het geheim waren opgenomen, bleek dat amper één deelnemer de ALT-toets had ingedrukt, maar uiteindelijk bleek een kwart van de deelnemers zodanig te zijn verschoten van de beschuldigingen dat ze bekenden de toets te hebben ingedrukt, terwijl dat duidelijk niet het geval was geweest.

En nu komt het. Toen een tweede persoon zich meldde - die net als de zogezegde onderzoeker mee in het complot zat- en zei dat hij de deelnemers van buitenaf had geobserveerd en gefilmd en gezien had dat ze de ALT-toets hadden ingedrukt, steeg het aantal deelnemers dat bekende wat ze niet gedaan hadden tot ruim 80%!

Waarom bekennen we zaken die we niet hebben gedaan?

Sinds 1992 heeft de Amerikaanse vzw Innocence Project 271 valselijk beschuldigde gevangenen vrijgekregen op basis van DNA-bewijsmateriaal. Sommigen onder hen hadden tientallen jaren achter de tralies gezeten. Hoewel ze totaal onschuldig waren had een kwart van deze mensen schuldig gepleit aan de hen ten laste gelegde feiten of zelfs een misdaad bekend.

Zoals uit het voorbeeld blijkt, vermenigvuldigt het aantal onschuldige mensen dat bereid is zaken te bekennen naarmate ondervragingstechnieken worden gecombineerd. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat wanneer de politie insinueert over bewijzen van iemands schuld te beschikken, het aantal bekentenissen snel de hoogte ingaat; een techniek die in de VS is toegelaten.

Waarom we dat doen? Wetenschappers zijn daarover verdeeld. Mensen zouden de naiëve, doch vaak voorkomende overtuiging hebben dat de wereld rechtvaardig is en dat hun onschuld uiteindelijk aan het licht zal komen. In het bovenvermelde voorbeeld hoopten ze waarschijnlijk dat de videobeelden hen  zouden vrijpleiten. Eén deelnemer zei zelfs dat het makkelijker was om een bekentenis te geven omdat hij niets te verbergen had; de videobeelden zouden daarover sowieso uitsluitsel geven.

Een bekentenis is dus vaak een manier om een onaangename ondervraging te ontlopen. Doch het is een riskante methode, want in de echte wereld wordt geloof in rechtvaardigheid vaak genadeloos afgestraft. Wie zichzelf aan de galg praat -iets wat zoals uit het voorbeeld valt af te leiden niet zo moeilijk te bewerkstelligen is - blijkt in de praktijk vaak onherroepelijk verloren.

Lees hier: Hoe de politie onschuldigen een misdaad laat bekennen

(Foto: by dpstyles™)