Leve de file, een godsgeschenk

Als je jong bent kan de tijd niet snel genoeg vooruit gaan. Je wil groeien, ontdekken, nieuwe dingen beleven. Als je ouder wordt, heb je de onaangename gewaarwording dat de tijd voorbijraast, en dat je geen greep hebt op die 'geswinde grijsaert', zoals de renaisance dichter PC Hooft hem genoemd heeft:

Geswinde grijsaert die op wackre wiecken staech,

De dunne lucht doorsnijt, en sonder seil te strijcken,

Altijdt vaert voor de windt, en ijder nae laet kijcken,

Doodtvyandt van de rust, die woelt bij nacht bij daech;

Het jachtige leven dat wij leiden, van meeting naar phone conference naar mailbox naar voicemail naar meeting, maakt dat ons leven compleet beheerst wordt door die meedogenloze kloktijd die alsmaar doortikt, vaak zonder dat we er erg in hebben.

Oeps het is al weer november. Waar is die zomer naartoe? 2011? 2010 is nog maar net begonnen!

De tijd is nochthans de essentiële vorm van ons bestaan. De tijd is de voornaam van het zijn. En als die zomaar wegvliedt en we telkens verbijsterd moeten vaststellen dat we weer een jaar ouder geworden zijn zonder iets noemenswaardig – buiten die meetings, phone conferences, mailboxen, voicemails en meetings, en een paar weken vakantie – gedaan of beleefd te hebben, dan kan je daar best mistroostig van worden.

De Franse filosoof Henri Bergson heeft een interessant onderscheid gemaakt tussen de kloktijd, de objectieve in klare eenheden voortgaande tijd, en de 'innerlijke tijd'. De tijd, of liever de duur van le moi profond, het zelf, die verleden, heden en toekomst in zich bevat. Die is hoogst persoonlijk en die kan zo kort of zo lang zijn of duren als je wil. Als je je er maar bewust van bent. Die 'innerlijke tijd' kan de kloktijd stilzetten, zoals in de Stella Artois campagne van een aantal jaar geleden.

Waar, of liever wanneer vind je aansluiting bij de innerlijke tijd? De Nederlandse filosofe Joke Hermsen schrijft daar interessante dingen over in haar boekje 'Windstilte van de ziel'

'Dit 'zelf' is weliswaar onbewust, maar het bevat wel al onze vergeten herinneringen. Na een paar uur doelloos dromen verbaas ik me er niet alleen over dat en een halve dag is voorbijgevlogen, maar het lijkt ook alsof ik dit zelf meer genaderd ben.'

We kunnen niet allemaal meteen op een bergtop gaan zitten mediteren of in een provencaals landschap gaan kuieren om dat gevoel van tijdstilte op te roepen.

Er is evenwel een prachtige, uitgelezen context waar we wel van de innerlijke tijd kunnen genieten en die destructieve kloktijd een neus kunnen zetten. En wel degelijk op het uitgelezen moment waarop die verduivelde kloktijd ons het meest parten speelt:

In de file.

Dan ben je echt de machteloos gegijzelde van een toestand waar je niks aan kan doen. Als je traagzaam aanschuift tussen duizenden andere medemensen in een vehikel van staal, rubber en glas, zonder te weten hoe lang het nog gaat duren om op je bestemming te geraken. Precies dan is is het moment goed naar die innerlijke tijd te kijken, in een mentale helicopter gaan zitten om je boven het gewoel van de dag te verheffen. Doe wat ademhalingsoefeningen. Adem in met de buik en laat de lucht heel langzaam ontsnappen tot er niks meer in je longen zit. Doe dit vijf keer na elkaar, en een weldadige rust valt over je. De kloktijd is even op non-actief gezet, en je kan gedachteloos mijmeren over je eerste zwemles, over de open haard bij je grootouders, over de tuin die je gaat aanleggen als je op pensioen bent.

Zet de radio af. Die verkiezingen komen eraan en dan wordt het nog erger. Die Léonard zal blijven balken als een ezel in een beschermde werkplaats. Zet wat klassieke muziek op, of steek een luisterboek in de CD speller. Het is een onwaarschijnlijk genoegen om in de wagen naar de voordrachtkunstenaar Jan Mens te luisteren die De Aanslag van die formidabele Harry Mulisch voorleest. Ook een aanrader, de audioversie van Waarom leven sneller gaat als je ouder wordt van Douwe Draaisma. Over de werking van de tijd en het geheugen. Fascinerend.

Leve de file. Een godsgeschenk.