Media kunnen waarheid en leugen nog amper uit elkaar houden

Falcon Heene en zijn publiciteitsgeile familie kregen vorige week ruim 16% van alle beschikbare mediatijd op de grote Amerikaanse kabelnetwerken ter beschikking gesteld. Het was het derde grootste nieuwsitem van de week, vóór Afghanistan en Pakistan. Urenlang volgden de grote nieuwsnetwerken ‘live' de tocht van een grijze heliumballon in het luchtruim van Colorado. Heenes ouders hadden de grote nieuwsnetwerken duidelijk gemaakt dat hun zesjarige zoon de ballon bestuurde. Dit weekend gaven de Heenes dan toe dat het allemaal opgezet spel was. De ouders hoopten met de verzonnen verdwijning van hun zoontje een contract voor een reality-show op televisie binnen te rijven.

In dezelfde week ging in het VK de documentaire Starsuckers van Chris Atkins in première. De filmmakers zelf verzonnen knettergekke verhalen over celebs en speelden deze door aan Britse tabloïds. Om vervolgens te zien dat deze verzonnen verhalen nagenoeg ongewijzigd (en niet gecheckt) in de pulpbladen belandden.

Volgens een studie van het Columbia Journalism School hebben de massale ontslagrondes bij kranten desastreuze gevolgen voor de credibiliteit van het vak. Sinds 1992 verloor één op elke drie Amerikaanse journalisten zijn baan. Volgens Robert Thompson, professor media en populaire cultuur aan de universiteit van Syracuse zijn de grondbeginselen van het journalistenvak ondertussen op hun kop gezet. ‘Vroeger had je een verhaal, checkte je de bronnen en werd het gepubliceerd; vandaag kijken we live mee hoe reporters de bronnen checken van de verhalen die ze al de ether hebben ingegooid'.

Steeds meer press releases van belangengroepen verschijnen ongewijzigd in de kranten. Het verschalken van media is niets nieuws, maar omdat journalisten over steeds minder tijd beschikken hebben boosdoeners het wel steeds makkelijker. In zijn boek ‘Flat Earth News' beschrijft Guardian-journalist Nick Davies hoe kranten stilaan maar zeker in handen van ‘de goeroes van de bottom line' kwamen; de mediabaronnen, voor wie  het maken van geld een doel op zich was, die de krantenredacties decimeerden en de moderne journalistiek omvormden tot het ‘onder steeds grotere tijdsdruk herverpakken van grotendeels ongecontroleerd tweedehandsmateriaal, meestal geschreven in functie van de politieke of commerciële belangen van de aanbrengers ervan'.

'Ook de snelheid van sociale netwerken als Twitter en Facebook hebben ervoor gezorgd dat een redactie liever de eerste is met foute informatie dan de laatste met correcte informatie', aldus Alan Mutter, een expert inzake journalistiek.